Practicum: Mengsels scheiden – Scheikunde Klas 1 HAVO

In dit practicum voor klas 1 HAVO scheid je een mengsel van zand, keukenzout en water met drie scheidingsmethoden: filtreren, indampen en destilleren. Je koppelt elke methode aan de eigenschappen van de stoffen in het mengsel.

Leerdoel

Na dit practicum kun je uitleggen wat een mengsel is en hoe het verschilt van een zuivere stof, de methoden filtreren, indampen en destilleren beschrijven en toepassen, en de juiste scheidingsmethode kiezen op basis van oplosbaarheid en kookpuntverschil.

Cursusniveau en vakgebied

Niveau: HAVO klas 1 | Vak: Scheikunde | Onderwerp: Mengsels en scheidingsmethoden | Zuivere stof, mengsel, filtreren, indampen, destilleren, oplosbaarheid

Benodigdheden

• Bekerglas (250 mL), maatcilinder (100 mL)
• Filtreerstandaard, trechter, filtreerpapier
• Verwarmingsplaat, verdampingsschaaltje (porselein)
• Eenvoudige destillatieopselling (kolf, koeler, opvangbekerglas)
• Zand (gewassen, fijn), keukenzout, gedestilleerd water
• Roerstaaf van glas, spatel

Achtergrondinformatie

Een mengsel bestaat uit twee of meer stoffen; de bestanddelen behouden hun eigen eigenschappen. Een zuivere stof heeft vaste eigenschappen (vast smeltpunt, kookpunt). Scheidingsmethoden werken op basis van eigenschaftsverschillen:

• Filtreren: scheidt een onoplosbaar vaste stof (zand) van een vloeistof.
• Indampen: verwijdert water door verdamping; opgelost zout blijft achter.
• Destilleren: scheidt vloeistoffen op kookpuntverschil; zuiver water (kookpunt 100°C) wordt als damp afgevangen en gecondenseerd; het zout blijft achter.

Werkwijze

Stap 1 – Mengsel bereiden

1. Los 5 g keukenzout op in 100 mL water. Voeg 3 g zand toe en roer goed.
2. Observeer: lost het zand ook op?

Stap 2 – Filtreren (zand verwijderen)

1. Vouw het filtreerpapier tot een kegel en plaats in de trechter op de standaard.
2. Giet het mengsel langzaam door het filter. Bewaar het filtraat (zoutwater).

Stap 3 – Indampen (zout terugwinnen)

1. Giet 20 mL filtraat in het verdampingsschaaltje. Verwarm op laag vermogen.
2. Schakel uit zodra bijna al het water verdampt is. Laat afkoelen en bekijk de kristallen.

Stap 4 – Destilleren (zuiver water opvangen)

1. Giet de rest van het filtraat in de destillatiekolf. Start de koeler.
2. Verhit tot kookpunt (100°C). Vang het destillaat (gedestilleerd water) op.

Meettabel

Verwerkingsvragen

1. Waarom kun je zand en zout niet scheiden door alleen te filtreren?
2. Wat is het verschil tussen indampen en destilleren? Wanneer gebruik je destilleren?
3. Welke scheidingsmethode gebruik je om alcohol en water te scheiden? Verklaar.

Uitwerking

V1: Zand is onoplosbaar in water, zout wel. Na filtreren zit het opgeloste zout nog steeds in het filtraat; filtreren scheidt alleen vaste (onoplosbare) stof van vloeistof. Zout verwijder je daarna pas via indampen of destilleren.

V2: Bij indampen verdampt het water en gaat verloren; je wint het niet terug. Bij destilleren wordt de waterdamp via de koeler teruggewonnen als vloeistof. Destilleren gebruik je als je één van de vloeistoffen wilt opvangen.

V3: Destilleren, want alcohol (kookpunt 78,4°C) en water (kookpunt 100°C) zijn mengbaar maar hebben een verschillend kookpunt. Door verwarming destilleert de alcohol als eerste; je vangt het distillaat op en hebt een alcoholrijkere fractie.

Veiligheidsaanwijzingen

• Gebruik hittevaste handschoenen bij de verwarmingsplaat.
• Laat glaswerk volledig afkoelen vóór aanraken.
• Vul de destillatiekolf nooit meer dan half.

Benodigde laboratoriumapparatuur van Labvakhandel

Labvakhandel levert complete scheidingssets, filtreerstandaarden, destillatiekolven en verwarmingsplaten voor scheikundepractica in de onderbouw van het voortgezet onderwijs.

Bekijk het assortiment of neem contact op voor advies.

Meer practicumopdrachten

Ontdek alle practica in de Labvakhandel kennisbank — voor biologie, scheikunde en natuurkunde.