Practicum: Osmose en plasmolysis – Biologie Klas 1 HAVO

In dit practicum voor klas 1 HAVO demonstreer je osmose via massaverandering van aardappelblokjes in oplossingen met verschillende concentraties, en observeer je plasmolysis bij ui-epidermiscellen onder de microscoop.

Leerdoel

Na dit practicum kun je osmose beschrijven als de netto beweging van water door een semipermeabel membraan van laag naar hoog opgelost-stofconcentratie, de begrippen hypotonisch, isotonisch en hypertonisch uitleggen, en plasmolysis verklaren op celniveau.

Cursusniveau en vakgebied

Niveau: HAVO klas 1 | Vak: Biologie | Onderwerp: Transport, osmose | Semipermeabel membraan, osmose, plasmolysis, turgor, hypotonisch, isotonisch, hypertonisch

Benodigdheden

• Aardappelen (rauw), kurketrekker of appelboor (cilinders snijden)
• Keukenzout (NaCl) of suiker, gedestilleerd water
• Oplossingen: 0,0 mol/L (water), 0,2 mol/L, 0,5 mol/L, 1,0 mol/L NaCl
• Bekerglazen (100 mL), liniaal, analytische balans
• Microscoop, objectglaasjes, ui-epidermis
• 1,0 mol/L NaCl voor plasmolyse-demo

Achtergrondinformatie

Osmose: diffusie van water door een semipermeabel membraan naar de kant met de hogere opgeloste-stofconcentratie. In een hypotonische oplossing (laag zout buiten) stroomt water de cel in → zwelt. In een hypertonische oplossing (hoog zout buiten) verliest de cel water → krimpt. In een isotonische oplossing is er geen netto beweging. Plasmolysis: het celmembraan loslaten van de celwand door wateruitstroom in een hypertonische omgeving.

Werkwijze

Deel A – Massaverandering aardappelblokjes

1. Snijd 4 gelijke aardappelcilinders (≈2 cm lang). Weeg elk en noteer m₀.
2. Leg elk cilinder in een ander bekerglas: 0,0 / 0,2 / 0,5 / 1,0 mol/L NaCl.
3. Na 30 minuten: dep droog en weeg opnieuw (m_na). Bereken Δm en Δm%.

Deel B – Plasmolysis onder de microscoop

1. Maak een preparaat van ui-epidermis in water. Bekijk (400×): celmembraan en celwand aaneengesloten?
2. Vervang het water door 1,0 mol/L NaCl-oplossing (druppel langs rand dekglaasje, tissue aan overkant). Observeer na 2–3 minuten: is het membraan losgetrokken van de celwand (plasmolysis)?

Meettabel Deel A

Verwerkingsvragen

1. Bij welke concentratie is er geen massaverandering? Wat betekent dit voor de concentratie van de aardappelcel?
2. Verklaar waarom de aardappel in gedestilleerd water in massa toeneemt.
3. Verklaar plasmolysis op celniveau: wat gebeurt er met het water in de cel?

Uitwerking

V1: Bij de concentratie waarbij Δm = 0, is de oplossing isotonisch met de cellen van de aardappel. De concentratie van de celoplossing is gelijk aan die van de buitenoplossing; er is geen netto waterbeweging. Typisch ligt dit voor aardappel rond 0,3–0,4 mol/L.

V2: Gedestilleerd water is hypotonisch voor de aardappelcel (geen opgeloste stoffen buiten, wel binnen de cel). Water diffundeert via osmose door het semipermeabele celmembraan de cel in, van lage naar hoge concentratie opgeloste stoffen. De cel neemt massa toe door wateropname.

V3: In een hypertonische (1,0 mol/L) NaCl-oplossing is de concentratie buiten de cel hoger dan binnen. Water stroomt via osmose de cel uit. Het celvolume neemt af; het celmembraan trekt los van de stugge celwand → het protoplast krimpt (plasmolysis). De vacuole wordt kleiner.

Benodigde laboratoriumapparatuur van Labvakhandel

Labvakhandel levert microscoopsets, bekerglazen en NaCl-reagentia voor osmosepraktika in het voortgezet biologieonderwijs.

Bekijk het assortiment of neem contact op voor advies.

Meer practicumopdrachten

Ontdek alle practica in de Labvakhandel kennisbank — voor biologie, scheikunde en natuurkunde.