Practicum: Stofeigenschappen – smeltpunt en dichtheid – Scheikunde Klas 1 HAVO

In dit practicum voor klas 1 HAVO bepaal je twee karakteristieke stofeigenschappen: het smeltpunt van stearinezuur en de dichtheid van metaalblokjes. Je gebruikt deze eigenschappen om stoffen te identificeren en te onderscheiden van mengsels.

Leerdoel

Na dit practicum kun je het smeltpunt en de dichtheid (ρ = m/V) bepalen en gebruiken als identificatiecriterium, het verschil uitleggen tussen een zuivere stof (scherp smeltpunt) en een mengsel (smelttraject), en het volume van een onregelmatig voorwerp bepalen via waterverdringing.

Cursusniveau en vakgebied

Niveau: HAVO klas 1 | Vak: Scheikunde | Onderwerp: Stofeigenschappen | Smeltpunt, kookpunt, dichtheid, zuivere stof, verdringingmethode, identificatie

Benodigdheden

• Thermometer (−10 tot 110°C, 0,5°C nauwkeurig)
• Reageerbuisjes, bekerglas (400 mL) als waterbad, verwarmingsplaat
• Stearinezuur (smeltpunt 69,6°C)
• Analytische balans (0,01 g), maatcilinder (100 mL)
• Metaalblokjes: aluminium en koper (onregelmatige vorm)
• Stopwatch

Achtergrondinformatie

Elke zuivere stof heeft een karakteristiek smeltpunt en een vaste dichtheid. Een mengsel smelt over een traject (lagere temperatuur dan de zuivere stof). Dichtheid: ρ = m / V (g/cm³ of kg/m³). Referentiewaarden: Al = 2,70 g/cm³; Cu = 8,96 g/cm³; water = 1,00 g/cm³. Verdringing: V_voorwerp = V_na − V_voor.

Werkwijze

Deel A – Smeltpunt stearinezuur

1. Vul een reageerbuisje voor ¼ met stearinezuur. Hang thermometer in het zuur (niet op de bodem).
2. Verwarm via waterbad (max. 80°C). Noteer elke 30 s de temperatuur.
3. Noteer T_begin en T_eind van het smelten. Laat afkoelen: noteer de stollingstemperatuur.

Deel B – Dichtheid metaalblokjes

1. Weeg elk blokje (m in gram). Vul de maatcilinder met 50,0 mL water.
2. Laat het blokje in de maatcilinder zakken. Lees het nieuwe volume af (mL = cm³).
3. Bereken V = V_nieuw − 50,0 mL. Bereken ρ = m / V. Identificeer het metaal.

Meettabel Deel B

Verwerkingsvragen

1. Een onbekend wit poeder smelt van 65°C tot 71°C. Is dit stearinezuur? Verklaar.
2. Een metaalblokje heeft m = 27,0 g en V = 10,0 cm³. Bereken ρ en identificeer het metaal.
3. Waarom drijft ijzer (ρ = 7,87 g/cm³) niet op water, maar drijft een holle ijzeren boot wel?

Uitwerking

V1: Nee. Stearinezuur heeft een scherp smeltpunt bij 69,6°C. Een onbekend poeder dat smelt over het traject 65–71°C heeft een smelttraject, wat wijst op een mengsel (of een verontreinigde stof). Zuivere stearinezuur smelt bij precies 69,6°C.

V2: ρ = m / V = 27,0 / 10,0 = 2,70 g/cm³ → dit is aluminium (tabelwaarde 2,70 g/cm³).

V3: Een massief ijzerblokje heeft ρ = 7,87 g/cm³ > ρ(water) = 1,00 → zinkt. Een holle boot heeft een gemiddelde dichtheid (massa gedeeld door het totale volume inclusief lucht) die lager is dan 1,00 g/cm³. De boot verdringt zoveel water dat de opwaartse kracht gelijk is aan het gewicht.

Benodigde laboratoriumapparatuur van Labvakhandel

Labvakhandel levert thermometers, analytische balansen, maatcilinders en metaalblokjessets voor stofeigenschappenpractica in het voortgezet onderwijs.

Bekijk het assortiment of neem contact op voor advies.

Meer practicumopdrachten

Ontdek alle practica in de Labvakhandel kennisbank — voor biologie, scheikunde en natuurkunde.