Practicum: Zuren en basen – pH meten – Scheikunde Klas 1 HAVO

In dit practicum voor klas 1 HAVO bepaal je de pH van alledaagse vloeistoffen met behulp van pH-papier, universele indicator en rode koolsap als zelfgemaakte indicator. Je koppelt de resultaten aan zuren en basen in het dagelijks leven.

Leerdoel

Na dit practicum kun je de pH-schaal (0–14) beschrijven, vloeistoffen indelen als zuur (pH < 7), neutraal (pH = 7) of basisch (pH > 7), uitleggen wat een indicator is en hoe die werkt, en een neutralisatiereactie in woorden beschrijven.

Cursusniveau en vakgebied

Niveau: HAVO klas 1 | Vak: Scheikunde | Onderwerp: Zuren, basen, pH | Zuur, base, pH-schaal, indicator, neutralisatie, H⁺-ionen

Benodigdheden

• pH-papier (breed bereik) of universele indicator
• Rode koolsap (zelfgemaakt indicator: rode kool koken, filtreren)
• Bekerglazen of reageerbuisjes
• Te testen vloeistoffen: citroensap, azijn, melk, kraanwater, zeepoplossing, baking soda-oplossing, ammoniak (verdund, 0,1 mol/L), HCl (0,1 mol/L)

Achtergrondinformatie

De pH-schaal loopt van 0 (sterk zuur) tot 14 (sterk basisch). Neutraal = pH 7. Zuren geven H⁺-ionen af in water; basen geven OH⁻-ionen af of nemen H⁺ op. Een indicator is een stof die van kleur verandert afhankelijk van de pH (bijv. rode kool: rood in zuur, groen/geel in base). Neutralisatie: zuur + base → zout + water (H⁺ + OH⁻ → H₂O).

Werkwijze

1. Giet een klein beetje van elke vloeistof in een reageerbuisje.
2. Voeg 5 druppels rode koolsap toe. Observeer de kleur.
3. Test ook met pH-papier. Noteer de pH-waarde.
4. Meng 5 mL HCl (0,1 mol/L) met 5 mL NaOH (0,1 mol/L). Meet de pH. Observeer.

Meettabel

Verwerkingsvragen

1. Waarom verandert rode kool van kleur bij verschillende pH-waarden?
2. Wat gebeurt er bij het mengen van HCl en NaOH (neutralisatie)? Schrijf dit in woorden.
3. Noem twee alledaagse producten waarvan je nu weet dat ze zuur zijn, en twee die basisch zijn.

Uitwerking

V1: Rode kool bevat anthocyanen, gekleurde moleculen die van structuur veranderen bij wisselende H⁺-concentraties. Bij lage pH (veel H⁺) worden de moleculen rood/roze; bij hoge pH (weinig H⁺, veel OH⁻) worden ze groen/geel. De kleur is dus een maat voor de pH.

V2: Zoutzuur (HCl) en natriumhydroxide (NaOH) reageren met elkaar in een neutralisatiereactie: zoutzuur + natriumhydroxide → natriumchloride (keukenzout) + water. De zure en basische eigenschappen heffen elkaar op; het product is neutraal (pH ≈ 7).

V3: Zuur: citroensap (pH ≈ 2–3); cola (pH ≈ 2,5); azijn (pH ≈ 3). Basisch: zeep (pH ≈ 9–10); baking soda-oplossing (pH ≈ 8–9); ammoniak (pH ≈ 11).

Benodigde laboratoriumapparatuur van Labvakhandel

Labvakhandel levert pH-papier, universele indicators en reageerbuisrekken voor zuur-base-practika in het voortgezet scheikundeonderwijs.

Bekijk het assortiment of neem contact op voor advies.

Meer practicumopdrachten

Ontdek alle practica in de Labvakhandel kennisbank — voor biologie, scheikunde en natuurkunde.