Practicum: Wateronderzoek – indicatorsoorten en waterkwaliteit – Biologie Klas 2 HAVO

In dit practicum voor klas 2 HAVO bepaal je de biologische waterkwaliteit van een sloot of beek door macroïnvertebraten te verzamelen en te determineren. Je berekent de biotische index (Zelinka-Marvan of vereenvoudigde biotische index) en koppelt dit aan vervuiling.

Leerdoel

Na dit practicum kun je macro-invertebraten verzamelen en determineren, uitleggen wat een indicatorsoort is, de biotische index berekenen en interpreteren, en eutroëring en organische vervuiling op biologische wijze aantonen.

Cursusniveau en vakgebied

Niveau: HAVO klas 2 | Vak: Biologie | Domein: P (populatie- en ecosysteemniveau) | Indicatorsoorten, biotische index, macro-invertebraten, waterkwaliteit, eutroëring, biodiversiteit

Benodigdheden

• Sleepnet of schepnet (watermonster), witte bak
• pipetten, druppelpipetten, loupe (10×)
• Determinatiesleutel waterorganismen (schoolboek of bijlage)
• Teldoos, notitieboek

Achtergrondinformatie

Indicatorsoorten: soorten die kenmerkend zijn voor een bepaalde milieukwaliteit. Schoonwaterindicatoren: steenvliegen (Plecoptera), eendagsvliegen (Ephemeroptera), kokerjuffers (Trichoptera) — gevoelig voor lage O₂, verdwijnen bij vervuiling. Vervulingsindicatoren: bloedzuigers (Hirudinea), veenmuglarven (Chironomidae) — tolerant voor lage O₂, hoge concentraties nutrienten. Biotische index (BI) varieert van 0 (sterk vervuild) tot 10 (zeer schoon).

Vereenvoudigde indicatortabel

Verwerkingsvragen

1. Je vindt in een sloot uitsluitend bloedzuigers en veenmuglarven. Welke kwaliteitsklasse heeft dit water? Wat is een mogelijke oorzaak?
2. Verklaar waarom eendagsvliegen verdwijnen bij eutrofiering.
3. Wat is het voordeel van biologisch wateronderzoek boven chemisch wateronderzoek?

Uitwerking

V1: Uitsluitend bloedzuigers (indicatorwaarde 3) en veenmuglarven (2) → gemiddelde indicatorwaarde ≈ 2,5 → kwaliteitsklasse sterk vervuild. Mogelijke oorzaken: hoge concentraties organisch materiaal (riooloverstort, meststoffen), lage zuurstofconcentratie door hoge bacteriele afbraakactiviteit (BOD hoog).

V2: Eutrofiering: hoge nutrienteninput (nitraat, fosfaat) veroorzaakt algenbloei. Bij afsterven worden algen afgebroken door bacterien die O₂ verbruiken → hypoxie (laag O₂). Eendagsvliegen zijn zeer gevoelig voor lage O₂-concentraties en verdwijnen als het O₂-gehalte daalt onder een kritische grens.

V3: Biologisch wateronderzoek geeft een beeld van de gemiddelde waterkwaliteit over langere tijd: organismen reageren op chronische vervuiling, niet alleen op een momentopname. Chemisch onderzoek geeft een momentopname van stoffen, maar mist de langetermijneffecten en de ecologische impact op het ecosysteem.

Benodigde laboratoriumapparatuur van Labvakhandel

Labvakhandel levert sleepnetten, witte bakken, pincetten en determinatiesets voor waterecologiepraktika in het voortgezet biologieonderwijs.

Bekijk het assortiment of neem contact op voor advies.

Meer practicumopdrachten

Ontdek alle practica in de Labvakhandel kennisbank — voor biologie, scheikunde en natuurkunde.