Practicum: Hartslag en bloeddruk – Biologie Klas 3 HAVO

In dit practicum voor klas 3 HAVO meet je de hartfrequentie en bloeddruk in rust en na inspanning. Je koppelt de meetwaarden aan de hartcyclus (systole/diastole), het slagvolume, cardiac output en de regulatie door het autonome zenuwstelsel.

Leerdoel

Na dit practicum kun je de hartfrequentie en bloeddruk meten en interpreteren, de hartcyclus (systole, diastole, hartgeluiden) beschrijven, cardiac output berekenen (CO = HF × SV), de werking van het autonome zenuwstelsel op het hart uitleggen, en de effecten van inspanning op het cardiovasculair systeem beschrijven.

Cursusniveau en vakgebied

Niveau: HAVO klas 3 | Vak: Biologie | Domein: O (Orgaan- en organismeniveau) | Hartfrequentie, bloeddruk, systole, diastole, cardiac output, slagvolume, autonome regulatie

Benodigdheden

• Digitale bloeddrukmeter (bovenarmtype, met manchet)
• Stopwatch of polshorloge
• Stethoscoop (optioneel)
• Stoelen, bank (voor rustmeting), trap of step (voor inspanning)

Achtergrondinformatie

De hartcyclus bestaat uit systole (samentrekking, bloed de aorta in) en diastole (ontspanning, ventrikel vult zich). Bloeddruk: systolisch (≈120 mmHg) / diastolisch (≈80 mmHg). Cardiac output (CO) = hartfrequentie (HF) × slagvolume (SV). In rust: HF ≈ 70 slagen/min; SV ≈ 70 mL → CO ≈ 4,9 L/min. Bij inspanning: sympathisch zenuwstelsel → HF en SV stijgen → CO tot 20+ L/min. Trainingseffect: groter slagvolume → lagere rusthartfrequentie.

Werkwijze

Meting 1 – Rusthartfrequentie

1. Sit 5 min rustig. Meet de polsslag (a. radialis aan pols) gedurende 30 s × 2 = HF per min.
2. Meet de bloeddruk met de digitale meter. Noteer systolisch/diastolisch.

Meting 2 – Hartfrequentie na inspanning

1. Doe 2 min staptests (stap op en af van een trap of step). Direct meten: HF en bloeddruk.
2. Herhaal de meting na 2 min herstel en na 5 min herstel.

Meettabel

* Gebruik SV = 70 mL (schatting) voor CO-berekening.

Verwerkingsvragen

1. Bereken de cardiac output in rust en direct na inspanning (gebruik SV = 70 mL).
2. Verklaar waarom de hartfrequentie stijgt tijdens inspanning.
3. Topsporters hebben in rust een hartfrequentie van 40–50 slagen/min. Verklaar dit via het slagvolume.

Uitwerking

V1: Rust: CO = 70 slagen/min × 0,070 L = 4,9 L/min. Na inspanning (bijv. HF = 150): CO = 150 × 0,070 = 10,5 L/min. (Bij getrainde sporters stijgt ook het SV, waardoor CO nog hoger wordt.)

V2: Tijdens inspanning hebben spiercellen meer O₂ en glucose nodig en produceren meer CO₂. Het sympathische zenuwstelsel wordt geactiveerd: noradrenaline en adrenaline verhogen de HF (chronotroop effect) en de contractiekracht (inotroop effect) → hogere cardiac output → meer bloed per tijdseenheid naar de actieve spieren.

V3: Door training groeit het hartspiervolume (atletenhart). Het hart kan per slag meer bloed uitpompen (groter slagvolume, tot 150+ mL). Om dezelfde cardiac output in rust te leveren (4–5 L/min) heeft de getrainde sporter minder slagen per minuut nodig → lagere rusthartfrequentie.

Benodigde laboratoriumapparatuur van Labvakhandel

Labvakhandel levert digitale bloeddrukmeters, stethoscopen en stopwatches voor fysiologiepraktika in het voortgezet biologieonderwijs.

Bekijk het assortiment of neem contact op voor advies.

Meer practicumopdrachten

Ontdek alle practica in de Labvakhandel kennisbank — voor biologie, scheikunde en natuurkunde.