Practicum: Mendelse erfelijkheid – kruisingen en kansberekening – Biologie Klas 3 HAVO

In dit practicum voor klas 3 HAVO oefen je Mendelse erfelijkheid via kruisingsschema’s met boonkleur (geel vs. groen). Je bepaalt genotype- en fenotyoeverhoudingen, past kansberekening toe en toetst of experimentele resultaten overeenkomen met de verwachte Mendelse verhoudingen via de chi-kwadraattest.

Leerdoel

Na dit practicum kun je de begrippen genotype, fenotype, dominant, recessief, homozygoot en heterozygoot definiëren, kruisingsschema’s opstellen en fenotyoeverhoudingen berekenen (3:1, 1:1), een chi-kwadraatberekening uitvoeren om verwacht vs. gevonden te vergelijken, en de wetten van Mendel (segregatie en onafhankelijke assortment) beschrijven.

Cursusniveau en vakgebied

Niveau: HAVO klas 3 | Vak: Biologie | Domein: D (reproductie), M (erfelijke eigenschap) | Mendel, genotype, fenotype, dominant, recessief, gameet, kruisingsschema, chi-kwadraat

Benodigdheden

• Zakjes met gekleurde bonen (geel en groen, gesimuleerd als allelen)
• Twee emmertjes per paar leerlingen (als “ouderorganisme”)
• Notitieboek, rekenmachine

Achtergrondinformatie

Mendel ontdekte dat erfelijke eigenschappen worden bepaald door twee allelen (per diploide cel), waarvan er per gameet slechts één wordt doorgegeven (wet van segregatie). Notatie: dominant allel = Y (geel); recessief allel = y (groen). Genotype YY of Yy → fenotype geel; genotype yy → fenotype groen. F2-kruising Yy × Yy: verwachte fenotypeverhouding 3 geel : 1 groen. Chi-kwadraat: χ² = Σ (O − E)² / E, waarbij O = gevonden, E = verwacht.

Werkwijze

Simulatie F2-kruising

1. Vul elk emmertje met 10 gele bonen (Y) en 10 groene bonen (y) — elk emmertje is een ouder (Yy).
2. Pak blindelings uit elk emmertje één boon. De combinatie = genotype van het kind. Noteer het genotype (YY, Yy of yy) en het fenotype (geel of groen).
3. Herhaal 40×. Tel de gevonden aantallen geel en groen. Bereken de χ²-waarde.

Resultaten

Verwerkingsvragen

1. Stel het kruisingsschema op voor Yy × Yy (Punnett-vierkant). Geef fenotyoe- en genotypeverhoudingen.
2. Jouw χ² = 1,2. De kritieke waarde bij df = 1 en α = 0,05 is 3,84. Is er een significant verschil? Wat betekent dit?
3. Bij kruising Yy × yy (terugruising): wat zijn de verwachte fenotyoeverhoudingen?

Uitwerking

V1: Punnett-vierkant Yy × Yy:

Genotypeverhouding: 1 YY : 2 Yy : 1 yy. Fenotypeverhouding: 3 geel : 1 groen.

V2: χ² = 1,2 < 3,84 (kritieke waarde). Er is geen significant verschil tussen gevonden en verwachte waarden. Conclusie: de gevonden verdeling is consistent met de Mendelse 3:1-verhouding; de afwijking kan op toeval berusten.

V3: Terugruising Yy × yy: gameten Yy: Y en y; gameten yy: alleen y. Nageslacht: Yy (geel) en yy (groen). Fenotypeverhouding: 1 geel : 1 groen.

Benodigde laboratoriumapparatuur van Labvakhandel

Labvakhandel levert erfelijkheidssimulatie-sets, bonenoefenmateriaal en geneticawerkbladen voor erfelijkheidspraktika in het voortgezet biologieonderwijs.

Bekijk het assortiment of neem contact op voor advies.

Meer practicumopdrachten

Ontdek alle practica in de Labvakhandel kennisbank — voor biologie, scheikunde en natuurkunde.