Practicum: Chemisch evenwicht – Le Chatelier – Scheikunde Klas 3 HAVO

In dit practicum voor klas 3 HAVO onderzoek je het beginsel van Le Chatelier via het kleurevenwicht van FeSCN²⁺. Je verstoort het evenwicht door concentratie en temperatuur te variëren en observeert de kleurverschuiving.

Leerdoel

Na dit practicum kun je het beginsel van Le Chatelier formuleren, evenwichtsverschuivingen voorspellen en verklaren bij verandering van concentratie en temperatuur, en de concepten dynamisch evenwicht en evenwichtsconstante K_c beschrijven.

Cursusniveau en vakgebied

Niveau: HAVO klas 3 | Vak: Scheikunde | Domein: C5 Chemisch evenwicht | Dynamisch evenwicht, Le Chatelier, K_c, concentratie, temperatuur, evenwichtsverschuiving

Benodigdheden

• IJzer(III)nitraat Fe(NO₃)₃ (0,1 mol/L) en kaliumthiocyanaat KSCN (0,1 mol/L)
• Reageerbuisjes (5 stuks), pipetten
• Extra Fe(NO₃)₃ en KSCN (geconcentreerd) voor concentratieverandering
• Natriumfluoride NaF (0,5 mol/L)
• IJsbad en warmwaterbad (60°C)

Achtergrondinformatie

Evenwicht: Fe³⁺(aq) + SCN⁻(aq) ↛ FeSCN²⁺(aq). (geel)           (kleurloos)         (bloedrood). K_c = [FeSCN²⁺] / ([Fe³⁺] · [SCN⁻]). Le Chatelier: een verstoring van een evenwicht veroorzaakt een verschuiving die de verstoring deels opheft. Extra Fe³⁺ → meer FeSCN²⁺ (roder). Toevoegen F⁻ bindt Fe³⁺ → minder Fe³⁺ → verschuiving naar links (lichter).

Werkwijze

1. Meng 2 mL Fe(NO₃)₃ met 2 mL KSCN → bloedrode FeSCN²⁺-oplossing. Verdeel in 5 gelijke porties in reageerbuisjes 1–5. Buisje 1 = referentie.
2. Buisje 2: voeg extra Fe(NO₃)₃ toe. Kleur?
3. Buisje 3: voeg extra KSCN toe. Kleur?
4. Buisje 4: voeg NaF toe. Kleur?
5. Buisje 5: verwarm in waterbad (60°C). Kleur? Koel af en observeer opnieuw.

Observatietabel

Verwerkingsvragen

1. Verklaar de kleurverandering bij buisje 2 (extra Fe³⁺).
2. Verklaar de kleurverandering bij buisje 4 (NaF).
3. Bij verwarmen wordt de oplossing lichter. Is de heenreactie exotherm of endotherm? Verklaar.

Uitwerking

V1: Extra Fe³⁺ verhoogt [Fe³⁺]. Le Chatelier: het evenwicht verschuift naar rechts (vorming van meer FeSCN²⁺) om de verhoging te compenseren. Meer FeSCN²⁺ → oplossing wordt donkerder rood.

V2: F⁻-ionen binden sterk aan Fe³⁺ tot het stabiele [FeF⁶]³⁻-complex. [Fe³⁺] daalt sterk → evenwicht verschuift naar links → FeSCN²⁺ valt uiteen → oplossing wordt lichter (geler).

V3: Bij verwarmen verschuift het evenwicht naar links (minder FeSCN²⁺). Le Chatelier: een toename van temperatuur verschuift het evenwicht naar de endotherme kant. Als links-verschuiving optreedt bij verwarmen, is de terugwaartse reactie (FeSCN²⁺ → Fe³⁺ + SCN⁻) endotherm. Dus is de heenreactie exotherm.

Benodigde laboratoriumapparatuur van Labvakhandel

Labvakhandel levert reagensoplossingen, reageerbuisrekken en waterbaden voor evenwichtspraktika in het voortgezet scheikundeonderwijs.

Bekijk het assortiment of neem contact op voor advies.

Meer practicumopdrachten

Ontdek alle practica in de Labvakhandel kennisbank — voor biologie, scheikunde en natuurkunde.