Practicum: Chemie van het leven – biomoleculen testen – Scheikunde Klas 4 HAVO

In dit practicum voor klas 4 HAVO detecteer je koolhydraten (zetmeel, reducerende suikers), eiwitten en vetten in voedingsmiddelen via kwalitatieve chemische testen. Je koppelt de testuitslagen aan de molecuulstructuur en biologische functie van de biomoleculen.

Leerdoel

Na dit practicum kun je zetmeel aantonen met joodtest, reducerende suikers met Fehling, eiwitten met de biureet-test, en vetten met de vlektest. Je kunt ook de biologische functies van koolhydraten, eiwitten en vetten beschrijven.

Cursusniveau en vakgebied

Niveau: HAVO klas 4 | Vak: Scheikunde | Domein: G1 Chemie van het leven | Koolhydraten, zetmeel, glucose, eiwitten, vetten, joodtest, Fehling, biureet, vlektest

Benodigdheden

• Jood-kaliumjodide-oplossing (I₂/KI)
• Fehling A en B (gelijke delen mengen voor gebruik)
• Biureet-reagent (NaOH + CuSO₄)
• Bekerglas voor waterbad (100°C)
• Te testen stoffen: zetmeeloplossing, glucoseoplossing, melk, eiwitoplossing (albumine), boter/olie, aardappel (geraspt), brood (extract)
• Reageerbuisjes, filtreerpapier (voor vlektest)

Achtergrondinformatie

Zetmeel: polysacharide α-1,4-glucose. Joodtest: I₂ slingert zich in de amylosehelix → blauw-zwart. Glucose (reducerende suiker): reageert met Fehling: Cu²⁺ (blauw) wordt gereduceerd tot Cu⁺ (rode neerslag Cu₂O) → rood-oranje neerslag. Eiwitten: de peptidebinding kleurt met Cu²⁺ in basisch milieu (biureet) → paars. Vetten: apolair, maken een doorschijnende vlek op papier.

Werkwijze

Joodtest (zetmeel)

1. Voeg 2 druppels joodoplossing toe aan zetmeeloplossing, glucoseoplossing en aardappelrasp. Observeer kleur.

Fehling-test (reducerende suikers)

1. Meng 1 mL Fehling A met 1 mL Fehling B. Voeg 1 mL testoplossing toe. Kook 3 min in waterbad. Observeer.

Biureet-test (eiwitten)

1. Voeg 1 mL NaOH toe aan testoplossing, dan 3 druppels CuSO₄ (0,1 mol/L). Observeer kleur.

Vlektest (vetten)

1. Wrijf een beetje olie/boter op filtreerpapier. Laat drogen. Houd papier tegen het licht.

Observatietabel

Verwerkingsvragen

1. Melk geeft een positieve Fehling-test maar ook een positieve biureet-test. Verklaar.
2. Verklaar waarom glucose de Fehling-test positief maakt maar zetmeel niet.
3. Noem de biologische functies van koolhydraten, eiwitten en vetten.

Uitwerking

V1: Melk bevat zowel lactose (reducerende suiker → positieve Fehling) als caseïne en wei-eiwitten (peptidebindingen → positieve biureet). De positieve testuitslag duidt op aanwezigheid van beide typen biomoleculen tegelijk.

V2: Fehling detecteert reducerende suikers: moleculen met een vrije aldehydegroep of ke-groep die Cu²⁺ kunnen reduceren. Glucose (C⁶H₁₂O⁶) heeft een vrije aldehydegroep → positief. Zetmeel is een polysacharide; de aldehydegroepen zijn in de ketens verborgen in glycosidische bindingen en niet beschikbaar voor reductie → negatief.

V3: Koolhydraten: snel beschikbare energiebron (ATP via glycolyse); ook structureel (cellulose in celwanden). Eiwitten: enzymen, transporteiwitten, bouwstoffen, antistoffen. Vetten: langetermijn-energieopslag, isolatie, bouwstof voor celmembranen (fosfolipiden), vetoplosbare vitamines transporteren.

Benodigde laboratoriumapparatuur van Labvakhandel

Labvakhandel levert Fehling-reagenten, joodoplossingen, biureet-kits en waterbaden voor biomoleculen-praktika in het voortgezet scheikundeonderwijs.

Bekijk het assortiment of neem contact op voor advies.

Meer practicumopdrachten

Ontdek alle practica in de Labvakhandel kennisbank — voor biologie, scheikunde en natuurkunde.