Practicum: Radioactief verval – halveringstijd bepalen – Klas 5 HAVO

In dit examenpracticum voor 5 havo bepaal je de halveringstijd T½ van een radioactieve bron via activiteitsmeting over de tijd, gecorrigeerd voor achtergrondstraling.

Leerdoel

Na dit practicum kun je T½ grafisch aflezen, achtergrondstraling corrigeren, het onderscheid maken tussen bestraling en besmetting en de koppeling leggen met medische toepassingen (PET, röntgen).

Cursusniveau en vakgebied

Niveau: HAVO klas 5 (examenjaar) | Vak: Natuurkunde | Domein: B2 Medische beeldvorming / Ioniserende straling

Benodigdheden

• Geiger-Müllerteller met digitale teller
• Gecertificeerde demonstratiebron (Ba-137m) of simulatiedata
• Stopwatch
• Grafiekpapier (semi-logaritmisch optioneel)

Achtergrondinformatie

Activiteit A neemt exponentieel af: A(t) = A₀ × (½)^(t/T½). T½ is de tijd waarop de activiteit is gehalveerd. Achtergrondstraling (kosmische straling, bouwmaterialen) moet worden afgetrokken van de bruto meting.

Werkwijze

1. Meet de achtergrondstraling zonder bron (3× 1 min, neem gemiddelde per 30 s).
2. Breng de bron op vaste afstand. Noteer elke 30 s de bruto tellingen. Trek achtergrond af.
3. Ga door tot de netto activiteit minder dan 25% van de beginwaarde is.
4. Teken activiteit-tijdgrafiek. Lees T½ grafisch af.

Voorbeelddata

Verwerkingsvragen

1. Activiteit daalt van 320 naar 40 tel/30 s in 3,0 min. Bereken T½.
2. Noem het verschil tussen bestraling en besmetting.
3. Welke straling wordt gebruikt bij PET-scans en waarom?

Uitwerking

V1: 320 → 160 na 1,0 min; 160 → 80 na 2,0 min; 80 → 40 na 3,0 min. T½ = 1,0 minuut.

V2: Bestraling: externe blootstelling; stopt zodra bron weg is. Besmetting: radioactief materiaal op/in lichaam; duurt voort. Besmetting is gevaarlijker.

V3: PET gebruikt positronen-emitters (β⁺). Positronen botsen met elektronen en geven twee gammastralen van 511 keV in tegengestelde richting, detecteerbaar buiten het lichaam.

Benodigde laboratoriumapparatuur van Labvakhandel

Labvakhandel levert Geiger-Müllertellers en gecertificeerde demonstratiebronnen voor stralingspractica in het voortgezet onderwijs.

Bekijk het assortiment of neem contact op voor advies.

Meer practicumopdrachten

Ontdek alle practica in de Labvakhandel kennisbank — voor biologie, scheikunde en natuurkunde.