Practicum: Elektrische schakelingen – NaSk1 Klas 1 VMBO-T

In dit practicum voor klas 1 VMBO-T bouw je eenvoudige elektrische schakelingen met lampjes, schakelaar en batterij. Je vergelijkt serie- en parallelschakelingen op helderheid en gedrag bij uitschakelen van één lamp, en leert schakelschema’s lezen en tekenen.

Leerdoel

Na dit practicum kun je een schakelschema lezen en tekenen (met symbolen voor batterij, lamp, schakelaar, verbindingsdraad), het verschil uitleggen tussen serie- en parallelschakeling, voorspellen wat er gebeurt als één lamp in een serieschakeling uitvalt, en dit koppelen aan de elektrische installatie van een huis.

Cursusniveau en vakgebied

Niveau: VMBO-T klas 1 | Vak: NaSk1 | Domein: C Elektrische energie | Schakeling, serieschakeling, parallelschakeling, schakelschema, stroom, spanning, lamp, schakelaar

Benodigdheden

• Batterij (4,5 V), batterijhouder
• Twee lampjes (gelijk type), lamphouders
• Schakelaar, verbindingsdraden, broodbord
• Multimeter (voor spanning en stroom meten, optioneel)

Achtergrondinformatie

In een serieschakeling staat alles achter elkaar in één kring. De stroom is overal gelijk; de spanning verdeelt zich over de lampjes. Als één lamp kapot gaat, is de kring onderbroken → alle lampen doven. In een parallelschakeling hebben alle lampjes een eigen tak. De spanning over elk lampje is gelijk (= batterijspanning); de stroom verdeelt zich. Als één lamp kapot gaat, branden de andere gewoon door. In huizen worden stopcontacten en lampen parallel geschakeld.

Werkwijze

Schakeling A – Serieschakeling

1. Bouw: batterij → draad → lamp 1 → draad → lamp 2 → draad → batterij. Teken het schakelschema. Observeer de helderheid.
2. Schroef lamp 1 los. Wat zie je bij lamp 2?

Schakeling B – Parallelschakeling

1. Bouw: beide lampen in eigen aftakking naast de batterij. Teken het schakelschema. Vergelijk de helderheid met schakeling A.
2. Schroef lamp 1 los. Wat zie je bij lamp 2?

Observatietabel

Verwerkingsvragen

1. Kerstlampjes staan soms in serie. Wat is het nadeel hiervan?
2. Verklaar waarom lampen in een huis parallel geschakeld zijn.
3. In een serieschakeling met twee gelijke lampen (elk 6 V) en een batterij van 12 V: hoeveel spanning staat er over elke lamp?

Uitwerking

V1: Als de lampjes in serie staan en één lampje doorbrandt of kapot gaat, is de kring onderbroken → alle andere lampjes gaan ook uit. Dit is lastig, want je moet dan het kapotte lampje vinden tussen alle lampjes.

V2: Bij parallel schakelen staat over elk stopcontact / elke lamp de volle netspanning (230 V). De lampen zijn onafhankelijk van elkaar: één kapotte lamp laat de rest gewoon branden. Bovendien kan elke lamp apart worden aan/uitgeschakeld.

V3: In een serieschakeling verdeelt de spanning zich gelijk over de twee identieke lampen: elke lamp heeft 12 / 2 = 6 V.

Benodigde laboratoriumapparatuur van Labvakhandel

Labvakhandel levert basisschakelkits, batterijhouders, lampjes en schakelaarsets voor elektriciteitspraktika in het voortgezet onderwijs.

Bekijk het assortiment scheikunde artikelen Bekijk het assortiment natuurkunde artikelen of neem contact op voor advies.

Meer practicumopdrachten

Ontdek alle practica in de Labvakhandel kennisbank — voor biologie, scheikunde en natuurkunde.