Practicum: Zuivere stoffen en mengsels – NaSk2 Klas 1 VMBO-T

In dit practicum voor klas 1 VMBO-T leer je het verschil herkennen tussen een zuivere stof en een mengsel, en oefen je twee scheidingsmethoden: filtreren en verdampen. Dit zijn fundamentele vaardigheden voor het scheikunde-examen.

Leerdoel

Na dit practicum kun je het verschil uitleggen tussen een zuivere stof en een mengsel, de scheidingsmethoden filtreren en verdampen toepassen en verklaren, de juiste methode kiezen op basis van stofeigenschappen, en de begrippen oplosmiddel, opgeloste stof en oplossing gebruiken.

Cursusniveau en vakgebied

Niveau: VMBO-T klas 1 | Vak: NaSk2 | Domein: K/7 Basischemie | Zuivere stof, mengsel, filtreren, verdampen, oplossing, suspensie, residu, filtraat

Benodigdheden

• Keukenzout (NaCl), zand, water
• Filtreerset (trechter, filtreerpapier, statief, bekerglas)
• Verdampingsschaal, brander of kookplaat
• Maatcilinder (50 mL), roerstaafje
• Veiligheidsbril, labjas

Achtergrondinformatie

Een zuivere stof bestaat uit slechts één soort deeltjes (moleculen of ionen), bijv. gedestilleerd water of keukenzout. Een mengsel bevat twee of meer verschillende stoffen. Soorten mengsels:

• Oplossing: de opgeloste stof is onzichtbaar opgelost (bijv. zout in water = helder).
• Suspensie: vaste stof zwevend in vloeistof (bijv. zand in water = troebel).

Scheidingsmethoden: filtreren scheidt een vaste stof uit een vloeistof. Verdampen verwijdert de vloeistof zodat de opgeloste vaste stof achterblijft.

Werkwijze

Stap 1 – Mengsel maken

1. Los 2 g keukenzout op in 50 mL water in een bekerglas. Roer goed (= zoutoplossing).
2. Voeg 5 g zand toe en roer (= mengsel van zout-water en zand).

Stap 2 – Filtreren (zand verwijderen)

1. Vouw het filtreerpapier en zet het in de trechter boven een schoon bekerglas. Giet het mengsel erdoor. Wacht tot al het vocht doorgelopen is.
2. Observeer: wat zit er in het filter (residu)? Wat zit er in het opvangbekerglas (filtraat)?

Stap 3 – Verdampen (zout terugwinnen)

1. Giet het filtraat in de verdampingsschaal. Verhit voorzichtig op de brander totdat al het water verdampt is. Laat afkoelen. Observeer de schaal.

Observatietabel

Verwerkingsvragen

1. Verklaar waarom je het zand wel met filtreren kunt verwijderen, maar het opgeloste zout niet.
2. Je hebt een mengsel van water, zand en suiker. Beschrijf stap voor stap hoe je de suiker terugwint.
3. Noem een industriële toepassing waarbij verdamping wordt gebruikt om een stof te winnen.

Uitwerking

V1: Zand is niet oplosbaar in water. De zandkorrels zijn te groot om door de poriën van het filtreerpapier te passen → ze blijven achter als residu. Keukenzout is echter volledig opgelost: de Na⁺- en Cl⁻-ionen zijn zo klein dat ze makkelijk door het filtreerpapier heen gaan. Filtreren scheidt alleen onopgeloste vaste stoffen.

V2: Stap 1: filtreer het mengsel → zand blijft achter als residu, suiker-wateroplossing gaat als filtraat door het papier. Stap 2: verhit het filtraat in een verdampingsschaal → water verdampt, suiker blijft als witte kristallen achter in de schaal.

V3: Zoutwinning uit zeewater: in zoutpannen wordt zeewater ingedampt door de zon; het water verdampt en zeezout kristalliseert uit. Ook: suikerproductie (suikeroplossing indampen na extractie uit suikerbiet).

Benodigde laboratoriumapparatuur van Labvakhandel

Labvakhandel levert filtreertrechters, filtreerpapier, verdampingsschalen en branders voor basischemie-praktika in het voortgezet onderwijs.

Bekijk het assortiment scheikunde artikelen Bekijk het assortiment natuurkunde artikelen of neem contact op voor advies.

Meer practicumopdrachten

Ontdek alle practica in de Labvakhandel kennisbank — voor biologie, scheikunde en natuurkunde.