Practicum: Voeding en vertering – enzymen in speeksel – Biologie Klas 2 VMBO-T

In dit practicum voor klas 2 VMBO-T onderzoek je de werking van amylase (speekselenzym) op zetmeel. Je toont zetmeel aan met jood en glucose (het product) met Fehling, en koppelt de enzymen aan het menselijk spijsverteringskanaal.

Leerdoel

Na dit practicum kun je de werking van een spijsverteringsenzym beschrijven (substraat → product), zetmeel aantonen met jood en glucose met Fehling, de invloed van temperatuur op enzymactiviteit uitleggen, en de enzymen in het spijsverteringskanaal benoemen (amylase, pepsine, lipase).

Cursusniveau en vakgebied

Niveau: VMBO-T klas 2 | Vak: Biologie | Domein: K/6 Voeding en vertering | Enzym, amylase, zetmeel, glucose, substraat, product, spijsvertering, jood, Fehling

Benodigdheden

• Zetmeeloplossing (1%, gemaakt van aardappelzetmeel)
• Speeksel (spit van proefpersoon, verdund 1:5 met water) of amylaseoplossing (0,1%)
• Jood-kaliumjodide-oplossing (I₂KI) voor zetmeeltest
• Fehling A + B (gelijk volume mengen) voor glucosetest
• Reageerbuisjes, waterbad (37°C), stopwatch, druppelpipetten

Achtergrondinformatie

Amylase in speeksel breekt zetmeel af tot maltose en glucose. Joodtest: jood wordt blauwzwart als zetmeel aanwezig is (I₂ + zetmeel → blauwzwart complex). Als amylase zetmeel afbreekt, verdwijnt de blauwe kleur. Fehling-test: Fehling A (CuSO₂-oplossing) + Fehling B (NaOH + Natrium-kaliumtartraat) → bij verhitting blauw; bij aanwezigheid van reducterende suikers (glucose, maltose) → oranje-rood neerslag (Cu₂O). Amylase werkt optimaal bij 37°C (lichaamstemperatuur); bij 0°C zeer traag; bij 80°C gedenatureerd.

Werkwijze

Proef A – Zetmeelafbraak door amylase (joodtest)

1. Meng 1 mL zetmeeloplossing + 1 mL speeksel/amylase in een reageerbuisje. Incubeer 37°C.
2. Neem elke 2 min een druppel en breng op een witte tegel. Voeg jood toe. Noteer de kleur.
3. Controle: 1 mL zetmeel + 1 mL water (geen enzym). Vergelijk.

Proef B – Glucosenachweis (Fehling)

1. Na 10 min reactie: voeg gelijk volume Fehling A+B toe aan het amylase-zetmeelbuisje. Verhit 5 min in waterbad (70°C). Kleur = oranje/rood → glucose aanwezig.

Observatietabel Joodtest (Proef A)

Verwerkingsvragen

1. Na 8 minuten is de joodkleur lichtgeel (nauwelijks blauw). Wat is er in het buisje gebeurd?
2. Verklaar waarom amylase werkt in de mond maar pepsine niet (pepsine werkt op eiwit bij pH 2).
3. Waarom wordt zetmeel in het spijsverteringskanaal afgebroken tot glucose, maar gaat het niet direct als zetmeel het bloed in?

Uitwerking

V1: Amylase heeft het zetmeel grotendeels afgebroken tot maltose en glucose. Er is weinig of geen zetmeel meer aanwezig in het buisje → jood kan niet meer de blauwe kleur veroorzaken (jood wordt alleen blauwzwart in aanwezigheid van het zetmeel-hel-ixstructuur).

V2: Amylase heeft een pH-optimum van ≈7 (neutraal, zoals in de mond/speeksel). Pepsine heeft een pH-optimum van ≈2 (sterk zuur, zoals in de maag). In de mond is de pH ≈7 → pepsine werkt hier niet (verkeerde pH, actief centrum heeft verkeerde structuur). Amylase zou ook gedenatureerd worden door het maagzuur (pH 2).

V3: Zetmeel is een groot molecuul (polymeer van glucose) dat niet door de darmwand kan worden opgenomen via de darmvlokken (te groot voor de transporteiwitten). Alleen kleine moleculen zoals glucose kunnen door de darmwand in het bloed worden opgenomen (actief transport en diffusie).

Benodigde laboratoriumapparatuur van Labvakhandel

Labvakhandel levert amylasesets, Fehling-reagentia, joodoplossingen en waterbaden voor enzymen-praktika in het voortgezet biologieonderwijs.

Bekijk het assortiment of neem contact op voor advies.

Meer practicumopdrachten

Ontdek alle practica in de Labvakhandel kennisbank — voor biologie, scheikunde en natuurkunde.