Practicum: Ionen en neerslagen – NaSk2 Klas 3 VMBO-T

In dit practicum voor klas 3 VMBO-T toon je kationen (Ca²⁺, Fe³⁺, Cu²⁺) en anionen (Cl⁻, SO₂²⁻, CO₃²⁻) aan via karakteristieke neerslagreacties. Je leert BINAS gebruiken voor het oplosbaarheidsproduct en schrijft de ionvergelijkingen op.

Leerdoel

Na dit practicum kun je ionen aantonen via neerslagreacties, de neerslagformule en ionvergelijking opschrijven, BINAS gebruiken voor oplosbaarheden, en uitleggen wanneer een neerslag gevormd wordt (onoplosbaar product bij ionencombinatie).

Cursusniveau en vakgebied

Niveau: VMBO-T klas 3 | Vak: NaSk2 | Domein: K/7 Basischemie (CE) | Ion, kation, anion, neerslag, ionvergelijking, BINAS, oplosbaarheid, reactie in oplossing

Benodigdheden

• Reageerbuisrekken, druppelpipetten
• Oplossingen (elk 0,1 mol/L): CaCl₂, FeCl₃, CuSO₂, AgNO₃, BaCl₂
• Reagentia: NaOH (0,1 mol/L), Na₂SO₂ (0,1 mol/L), Na₂CO₃ (0,1 mol/L), HCl (0,1 mol/L)
• veiligheidsbril, labjas

Achtergrondinformatie

In oplossingen zijn stoffen aanwezig als ionen. Als twee ionen een onoplosbare verbinding vormen, slaan ze neer als vaste stof. Oplosbaarheden zijn te vinden in BINAS tabel 45A. Voorbeelden van neerslagen:

• Ca²⁺ + CO₃²⁻ → CaCO₃ ↓ (wit)
• Fe³⁺ + 3 OH⁻ → Fe(OH)₃ ↓ (roodbruin)
• Cu²⁺ + 2 OH⁻ → Cu(OH)₂ ↓ (blauw)
• Ag⁺ + Cl⁻ → AgCl ↓ (wit, lichtgevoelig)
• Ba²⁺ + SO₂²⁻ → BaSO₂ ↓ (wit, in zuur onoplosbaar)

Werkwijze

1. Meng 5 druppels van elk te onderzoeken kation met 5 druppels van elk reagens. Noteer de kleur en het type neerslag (of “helder = geen neerslag”).
2. Schrijf voor elk waargenomen neerslag de neerslagformule (MgCl₂ → Mg²⁺ + 2 Cl⁻; enz.).

Observatietabel

Verwerkingsvragen

1. Schrijf de ionvergelijking voor de reactie van CaCl₂ met Na₂CO₃ (neerslag = CaCO₃).
2. Je hebt een onbekende oplossing. Ze gaat wit neerslaan met AgNO₃, maar niet met BaCl₂. Welk anion is waarschijnlijk aanwezig?
3. Verklaar waarom BaSO₂-neerslag niet oplost in verdund HCl, terwijl CaCO₃-neerslag dat wel doet.

Uitwerking

V1: Ca²⁺ + CO₃²⁻ → CaCO₃ ↓ (ionvergelijking; toeschouwers Na⁺ en Cl⁻ worden niet meegeschreven). Volledige molecuulvergelijking: CaCl₂ + Na₂CO₃ → CaCO₃ ↓ + 2 NaCl.

V2: Wit neerslag met AgNO₃ wijst op het Cl⁻-ion (AgCl is wit en onoplosbaar). Geen neerslag met BaCl₂ sluit SO₂²⁻ uit (BaSO₂ is ook wit). Conclusie: waarschijnlijk Cl⁻-ion aanwezig.

V3: BaSO₂ is een zout met een zeer laag oplosbaarheidsproduct (K_sp ≈ 10⁻¹⁰). Het is zo sterk onoplosbaar dat zelfs H⁺-ionen (zuur) de Ba²⁺- en SO₂²⁻-ionen niet voldoende scheiden om het te oplossen. CaCO₃ reageert wél met zuur: CaCO₃ + 2 H⁺ → Ca²⁺ + H₂O + CO₂↑. Het CO₃²⁻-ion reageert met H⁺ tot CO₂-gas, wat het evenwicht naar rechts verschuift → neerslag lost op.

Benodigde laboratoriumapparatuur van Labvakhandel

Labvakhandel levert ionenoplossingen, druppelpipetten en reageerbuisrekken voor neerslagreactie-praktika in het voortgezet scheikunde-onderwijs.

Bekijk het assortiment scheikunde artikelen Bekijk het assortiment natuurkunde artikelen of neem contact op voor advies.

Meer practicumopdrachten

Ontdek alle practica in de Labvakhandel kennisbank — voor biologie, scheikunde en natuurkunde.