Practicum: Productonderzoek – voedingsstoffen aantonen – NaSk2 Klas 3 VMBO-T

In dit practicum voor klas 3 VMBO-T toon je de vier hoofdgroepen voedingsstoffen aan in diverse voedselmonsters: zetmeel (joodoplossing), glucose (Fehling), eiwit (biureet) en vetten (Sudan III of vetplek op papier). Je koppelt aan productonderzoek en kwaliteitscontrole.

Leerdoel

Na dit practicum kun je de vier klassieke voedingsstoftests beschrijven en uitvoeren, de resultaten interpreteren en een conclusie trekken over de aanwezige voedingsstoffen, de begrippen positieve en negatieve controle toepassen, en het belang van voedselonderzoek uitleggen (etiketcontrole, voedselveiligheid).

Cursusniveau en vakgebied

Niveau: VMBO-T klas 3 | Vak: NaSk2 | Domein: K/10 Productonderzoek | Zetmeel, glucose, eiwit, vet, Fehling, biureet, jood, Sudan III, voedselkwaliteit

Benodigdheden

• Voedselmonsters: broodoplossing, suikeroplossing, melk, olie, eiwit (eiwit van ei), aardappelpuree, appelsap
• Jood-kaliumjodide-oplossing (I₂KI) voor zetmeel
• Fehling A + B (of Benedictoplossing) voor glucose (waterbad 70°C)
• Biureetreagens (NaOH + CuSO₂) voor eiwit
• Sudan III-oplossing of vetplek op papier voor vetten
• Reageerbuisjes, waterbad, druppelpipetten, veiligheidsbril

Achtergrondinformatie

Detectiemethoden voor voedingsstoffen:

• Zetmeel: I₂KI-oplossing → blauwzwart bij aanwezigheid van zetmeel.
• Glucose: Fehling A+B (blauw) → oranje-rood precipitaat (Cu₂O) bij glucose, na verhitting.
• Eiwit: biureetreagens (blauw NaOH + CuSO₂) → paars-violet bij eiwitbindingen (peptidebindingen).
• Vet: Sudan III (olie-oplosbaar rode kleurstof) kleurt vetdruppels rood; of vetplek op papier doorschijnend.

Werkwijze

1. Label 4 reageerbuisjes per voedselmonster (voor de 4 tests). Voeg telkens 5 druppels monster toe.
2. Test 1: voeg 2 druppels I₂KI toe. Blauwzwart = zetmeel aanwezig.
3. Test 2: voeg gelijk volume Fehling A en B toe. Verhit 5 min in waterbad (70°C). Oranje/rood neerslag = glucose aanwezig.
4. Test 3: voeg 2 druppels biureetreagens toe. Paars = eiwit aanwezig.
5. Test 4: voeg 2 druppels Sudan III toe (bij vloeibare monsters) of wrijf het monster op filtreerpapier en houd het tegen het licht. Doorschijnende vlek of rode kleur = vet aanwezig.

Observatietabel

Verwerkingsvragen

1. Brood geeft een positieve zetmeel-test maar ook een positieve glucose-test na verhitting. Verklaar hoe dat kan.
2. Verklaar waarom een negatieve controle (puur gedestilleerd water) en een positieve controle (bekende oplossing) nodig zijn bij dit productonderzoek.
3. Een fabrikant beweert dat zijn sportdrank eiwitten bevat. Beschrijf hoe je dit scheikundig zou controleren.

Uitwerking

V1: Brood bevat zetmeel (polymeer van glucose) → positief voor joodtest. Brood bevat ook vrije glucose en maltose (uit de afbraak van zetmeel tijdens het rijzen of het bakken). Fehling reageert positief op vrije suikers met een aldehyde-groep (reducerende suikers zoals glucose en maltose) → ook positief. Zetmeel zelf geeft een negatieve Fehling-test.

V2: Negatieve controle: gedestilleerd water geeft geen kleurreactie → bewijs dat de reagens zelf niet van kleur verandert zonder voedingsstof (uitsluit vals-positief). Positieve controle: een bekende glucose- of zetmeeloplossing → bevestigt dat de reagens werkt en correct is (uitsluit vals-negatief als de reagens defect is).

V3: Voeg biureet-reagens toe (NaOH-oplossing + CuSO₂-oplossing) aan het sportdrankmonster in een reageerbuisje. Als de oplossing paars-violet kleurt (kleuromslag van blauw), bevatten er peptidebindingen aanwezig → eiwit aanwezig. Kleur onveranderd blauw = geen eiwit.

Benodigde laboratoriumapparatuur van Labvakhandel

Labvakhandel levert voedselanalyse-sets (Fehling, biureet, Sudan III, jood), waterbaden en reageerbuisrekken voor productonderzoek-praktika in het voortgezet scheikunde-onderwijs.

Bekijk het assortiment scheikunde artikelen Bekijk het assortiment natuurkunde artikelen of neem contact op voor advies.

Meer practicumopdrachten

Ontdek alle practica in de Labvakhandel kennisbank — voor biologie, scheikunde en natuurkunde.