Practicum: Titratie – concentratie van een zuur bepalen – NaSk2 Klas 3 VMBO-T

In dit practicum voor klas 3 VMBO-T voer je een zuur-base-titratie uit van azijnzuur (in azijn) met natriumhydroxide (NaOH). Je gebruikt broomthymolblauw als indicator en berekent de concentratie van het azijnzuur uit het verbruikte volume NaOH.

Leerdoel

Na dit practicum kun je een titratie correct uitvoeren (buret, erlenmeyer, indicator), het equivalentiepunt herkennen (kleuromslag), de concentratie van het zuur berekenen (c_zuur = c_base × V_base / V_zuur), en de neutralisatievergelijking toepassen.

Cursusniveau en vakgebied

Niveau: VMBO-T klas 3 | Vak: NaSk2 | Domein: K/6 Zuren en basen (CE) | Titratie, equivalentiepunt, broomthymolblauw, buret, neutralisatie, concentratie, mol/L

Benodigdheden

• Buret (50 mL) met statief en burethouder
• NaOH-oplossing (0,10 mol/L, nauwkeurig ingesteld)
• Azijn (te onderzoeken, bijv. 5% azijnzuur)
• Erlenmeyer (100 mL), maatpipet (10 mL), pipetballon
• Fenolftaleine-indicator (druppels) → zie CMR-vrij alternatief hieronder
• Statief, witte onderlegger, veiligheidsbril

⚠️ CMR-vrij alternatief voor de indicator

Fenolftaleïne staat op de SZW CMR-lijst van kankerverwekkende, mutagene en reproductietoxische stoffen en is in het voortgezet onderwijs niet toegestaan zonder uitgebreide risicoanalyse. Gebruik in plaats daarvan:

• Broomthymolblauw — niet CMR-plichtig, geeft een duidelijke kleuromslag van geel naar blauw bij pH 6,0–7,6. Voeg 2–3 druppels toe aan de erlenmeyer. De oplossing kleurt blauw zodra het equivalentiepunt bereikt is.

Let op: de kleuromslag van broomthymolblauw treedt op bij een iets lagere pH dan fenolftaleïne. Voor de titratie van azijnzuur met NaOH is broomthymolblauw goed bruikbaar en geeft een scherpe, goed waarneembare omslag.

Achtergrondinformatie

Titratie: een bekende concentratie base (NaOH) wordt druppelsgewijs toegevoegd aan een oplossing met onbekende concentratie zuur (CH₃COOH) tot het equivalentiepunt bereikt is. Neutralisatiereactie: CH₃COOH + NaOH → CH₃COONa + H₂O. Bij het equivalentiepunt: n_zuur = n_base. Broomthymolblauw is geel bij pH < 6,0 en blauw bij pH > 7,6. Berekening: c_zuur × V_zuur = c_base × V_base (bij 1:1-reactie).

Werkwijze

1. Vul de buret met NaOH (0,10 mol/L). Noteer de beginstand.
2. Pipetteer nauwkeurig 10,0 mL azijn in de erlenmeyer. Voeg 2–3 druppels broomthymolblauw toe.
3. Titreer: voeg NaOH druppelsgewijs toe terwijl je de erlenmeyer rondwentelt. Stop zodra de oplossing één druppel lang blauw blijft (= equivalentiepunt). Noteer de eindstand van de buret.
4. Herhaal de titratie 2× meer. Bereken het gemiddeld verbruikte volume V_NaOH.

Meetresultaten

Verwerkingsvragen

1. Bij de titratie is gemiddeld V_NaOH = 21,5 mL = 0,0215 L gebruikt. c_NaOH = 0,10 mol/L. V_azijn = 10,0 mL. Bereken c_azijnzuur.
2. De etikettwaarde van azijn is 5% (massa per volume). Bereken de verwachte concentratie in mol/L (M_CH₃COOH = 60 g/mol; dichtheid azijn ≈ 1,0 g/mL).
3. Verklaar waarom je de titratie 3× uitvoert in plaats van 1×.

Uitwerking

V1: n_NaOH = c × V = 0,10 × 0,0215 = 0,00215 mol. Bij 1:1-reactie: n_azijnzuur = n_NaOH = 0,00215 mol. c_azijnzuur = n / V = 0,00215 / 0,0100 = 0,215 mol/L.

V2: 5 g azijnzuur per 100 mL azijn → 50 g/L. c = m / (M × V) = 50 / 60 = 0,833 mol/L ≈ 0,83 mol/L. (Afwijking t.o.v. gemeten waarde kan komen door verdunning: sommige scholen werken met verdunde azijn.)

V3: Door 3 titraties te doen kunnen toevallige meetfouten worden ontdekt en gemiddeld weggewerkt. Als drie waarden dicht bij elkaar liggen, is de meting betrouwbaar (reproduceerbaar). één meting kan een toevalsfout bevatten (bijv. te snel gedruppeld, buret slecht afgelezen).

Benodigde laboratoriumapparatuur van Labvakhandel

Labvakhandel levert buretten, statief-sets, maatpipetten, pipetballonnen en broomthymolblauw voor titratie-praktika in het voortgezet scheikunde-onderwijs.

Bekijk het assortiment scheikunde artikelen Bekijk het assortiment natuurkunde artikelen of neem contact op voor advies.

Meer practicumopdrachten

Ontdek alle practica in de Labvakhandel kennisbank — voor biologie, scheikunde en natuurkunde.