Practicum: Zuur-base titratie – examenniveau – NaSk2 Klas 4 VMBO-T

In dit examenpracticum voor klas 4 VMBO-T voer je een volledige zuur-base-titratie uit op examen-niveau. Je bepaalt de concentratie van een onbekende zuuroplossing, selecteert de juiste indicator en interpreteert de pH-curve rondom het equivalentiepunt.

Leerdoel

Na dit practicum kun je een titratie volledig uitvoeren en berekenen, de keuze voor de indicator verklaren (op basis van pH bij equivalentiepunt), de pH-curve schetsen en uitleggen, en de berekening controleren via de titratieverhouding (c·V zuur = c·V base bij 1:1).

Cursusniveau en vakgebied

Niveau: VMBO-T klas 4 (examenjaar) | Vak: NaSk2 | Domein: K/6 Zuren en basen (CE) | Titratie, equivalentiepunt, pH-curve, indicator, neutralisatie, concentratie, fenolftaleine, methyloranje

Benodigdheden

• Buret (50 mL), statief, buretklem
• NaOH (0,10 mol/L, nauwkeurig ingesteld)
• Onbekende HCl-oplossing (concentratie te bepalen, ≈0,10–0,15 mol/L)
• Fenolftaleine en methyloranje (indicatoren) → zie CMR-vrij alternatief hieronder
• Erlenmeyers (100 mL), maatpipet (10 mL), veiligheidsbril
• pH-meter (optioneel, voor pH-curve opstellen)

⚠️ CMR-vrij alternatief voor de indicator

Fenolftaleïne en methyloranje staan op de SZW CMR-lijst en zijn in het voortgezet onderwijs niet toegestaan zonder uitgebreide risicoanalyse. Gebruik voor de uitvoering van dit practicum:

• Broomthymolblauw — niet CMR-plichtig, geeft een duidelijke kleuromslag van geel naar blauw bij pH 6,0–7,6. Goed bruikbaar bij de titratie van HCl met NaOH (equivalentiepunt bij pH 7). Voeg 2–3 druppels toe aan de erlenmeyer; de omslag naar blauw markeert het equivalentiepunt.

Opmerking: fenolftaleïne en methyloranje komen wel voor in de examenstof en worden hieronder inhoudelijk behandeld voor theoretisch begrip. In de praktijkuitvoering van dit practicum wordt broomthymolblauw gebruikt.

Achtergrondinformatie

Bij de titratie van een sterk zuur (HCl) met een sterke base (NaOH): HCl + NaOH → NaCl + H₂O. Het equivalentiepunt ligt bij pH = 7 (neutraal zout). Indicatorkeuze: de indicator moet omslagpunt hebben dicht bij pH 7. Fenolftaleine: omslag pH 8,2–10 (goed voor sterke zuur + sterke base, omslaant net boven neutraal). Methyloranje: omslag pH 3,2–4,4 (bruikbaar bij zwak base + sterk zuur). De pH-curve toont een steile sprong bij het equivalentiepunt (pH 4–10 in één druppel).

Werkwijze

1. Pipetteer 10,00 mL onbekende HCl in de erlenmeyer. Voeg 2–3 druppels broomthymolblauw toe.
2. Vul de buret met NaOH (0,100 mol/L). Titreer druppelsgewijs tot de eerste blijvende blauwe kleur. Noteer V_NaOH.
3. Herhaal 2× meer. Bereken het gemiddelde. Bereken c(HCl).
4. Optioneel: meting met pH-meter elke 0,5 mL NaOH → teken de pH-curve.

Meetresultaten

Verwerkingsvragen

1. V_NaOH (gem.) = 12,4 mL; c_NaOH = 0,100 mol/L; V_HCl = 10,00 mL. Bereken c(HCl).
2. Verklaar waarom je bij een zwakke base + sterk zuur liever methyloranje gebruikt dan fenolftaleine.
3. Beschrijf hoe de pH-curve eruitziet vóór het equivalentiepunt, bij het equivalentiepunt, en na het equivalentiepunt bij een sterke zuur-sterke base titratie.

Uitwerking

V1: c(HCl) = c(NaOH) × V(NaOH) / V(HCl) = 0,100 × 0,0124 / 0,01000 = 0,124 mol/L.

V2: Bij de titratie van een sterke zuur met een zwakke base ligt het equivalentiepunt bij pH < 7 (het zout is zuur door de zwakke base-conjugaat). Fenolftaleine kleurt om bij pH 8,2–10 → te hoog; je zou te veel NaOH toevoegen voorbij het equivalentiepunt. Methyloranje kleurt om bij pH 3,2–4,4, dichter bij het lagere equivalentiepunt → betere indicator.

V3: Vóór het equivalentiepunt: pH laag (zuur in overmaat), daalt langzaam. Bij het equivalentiepunt: pH = 7 (neutraal zout); hier is een steile sprong (pH 4–10) in één extra druppel NaOH. Na het equivalentiepunt: NaOH in overmaat → pH hoog (>7), stijgt langzaam naar pH 13–14.

Benodigde laboratoriumapparatuur van Labvakhandel

Labvakhandel levert buretten, pH-meters, erlenmeyers en broomthymolblauw voor titratie-examen-praktika in het voortgezet scheikunde-onderwijs.

Bekijk het assortiment scheikunde artikelen Bekijk het assortiment natuurkunde artikelen of neem contact op voor advies.

Meer practicumopdrachten

Ontdek alle practica in de Labvakhandel kennisbank — voor biologie, scheikunde en natuurkunde.