Practicum: Zuren en basen – waterstofionen en neutralisatie nabouwen – NaSk2 Klas 4 VMBO-T

In dit practicum voor klas 4 vmbo-t meet je de pH van azijn en zeepoplossing en bouw je daarna de ionen H⁺ en OH^- na. Met je model laat je zien wat er bij een neutralisatie gebeurt.

Leerdoel

Na dit practicum kun je uitleggen welk ion een zuur zuur maakt en welk ion een base basisch maakt, de neutralisatiereactie H⁺ + OH^- → H₂O toelichten en met een model laten zien hoe een waterstofion zich in water bindt.

Cursusniveau en vakgebied

Niveau: VMBO-T klas 4 (examenjaar) | Vak: NaSk2 | Domein: NASK2/K/7 Water, zuren en basen; concept-examenprogramma 2029 (versie 2): B2 Reacties en processen ET10 | H⁺-ion, OH^--ion, zuur, base, pH, neutralisatie, oxonium-ion, ionlading

Benodigdheden

• Toytomics Basic Set Magnetic (valentie-elektronenmodel), één set per groepje van 2 of 3 leerlingen
• Universeel indicatorpapier en kleurenkaart
• Azijn en zeepoplossing
• Bekerglazen (50 mL), druppelpipetten

Achtergrondinformatie

Een zuur geeft in water H⁺-ionen af. Een base geeft OH^--ionen of neemt H⁺-ionen op. Bij een neutralisatie reageren die twee ionen tot water: H⁺ + OH^- → H₂O.

Een H⁺-ion is een waterstofatoom zonder elektron (een proton). Een OH^--ion is een zuurstofatoom met één waterstofatoom en één extra elektron. In water bindt een H⁺-ion zich aan een watermolecuul tot een oxonium-ion (H₃O⁺).

In het model is een pluslading een oranje uitholling in de atoomkogel. Een minlading is een zwarte pin aan een los elektron.

Werkwijze

Deel A – pH meten

1. Doe in het ene bekerglas een beetje azijn en in het andere een beetje zeepoplossing.
2. Doop een strookje indicatorpapier in elke vloeistof, vergelijk met de kleurenkaart en noteer de pH.

Deel B – De ionen bouwen

1. Bouw een H⁺-ion: neem een waterstofatoom en haal het elektron eraf. Zoek de oranje uitholling.
2. Bouw een OH^--ion: bouw een zuurstofatoom met één waterstofatoom en steek een los elektron met zwarte pin op de vrije steker van het zuurstofatoom.
3. Teken beide ionen met hun lading.

Deel C – Neutralisatie

1. Steek het H⁺-ion op het losse elektron van het OH^--ion.
2. Wat is het resultaat? Is er nog een lading te zien?

Deel D – Uitbreiding: H⁺ in water

1. Bouw een watermolecuul en klap een vrij elektronenpaar van zuurstof uit.
2. Steek een H⁺-ion op het uitgeklapte elektronenpaar. Welke lading zie je nu in de zuurstofkogel?

Meettabel

Verwerkingsvragen

1. Welke vloeistof is zuur en welke basisch? Hoe zie je dat aan de pH?
2. Welk ion maakt een oplossing zuur en welk ion maakt een oplossing basisch?
3. Schrijf de neutralisatiereactie op met ionen en bekijk je model. Waarom is het resultaat neutraal?
4. Waarom stijgt de pH van een zure oplossing als je een base toevoegt?

Uitwerking

V1: Azijn heeft een pH onder 7 (ongeveer 2 tot 3) en is zuur. Zeepoplossing heeft een pH boven 7 (ongeveer 9 tot 10) en is basisch. De precieze waarden hangen af van het product.

V2: Een zure oplossing bevat H⁺-ionen (in water als H₃O⁺), een basische oplossing bevat OH^--ionen.

V3: H⁺ + OH^- → H₂O. In het model valt de pluslading van het H⁺-ion weg tegen de minlading van het OH^--ion. Het resultaat is een watermolecuul zonder lading.

V4: De OH^--ionen van de base reageren met de H⁺-ionen van het zuur tot water. Er blijven minder H⁺-ionen over, dus de pH stijgt.

Benodigde laboratoriumapparatuur van Labvakhandel

Labvakhandel levert de Toytomics Basic Set Magnetic, universeel indicatorpapier en bekerglazen voor zuur-baseproeven in het voortgezet scheikundeonderwijs.

Welk type molecuulmodel past bij uw les? Lees het artikel Molecuulmodellen in de scheikundeles.

Bekijk het assortiment of neem contact op voor advies.

Meer practicumopdrachten

Ontdek alle practica in de Labvakhandel kennisbank — voor biologie, scheikunde en natuurkunde.