Practicum: Wateronderzoek met indicatorsoorten – Biologie Klas 2 VWO

In dit practicum voor klas 2 vwo beoordeel je de waterkwaliteit van een sloot of vijver door indicatorsoorten te verzamelen en te determineren. Je koppelt de aanwezigheid van bepaalde soorten aan de mate van organische verontreiniging.

Leerdoel

Na dit practicum kun je indicatorsoorten gebruiken om waterkwaliteit in te schatten, abiotische factoren als zuurstofgehalte en pH meten en interpreteren, en de relatie beschrijven tussen biodiversiteit en milieukwaliteit.

Cursusniveau en vakgebied

Niveau: VWO klas 2 | Vak: Biologie | Onderwerp: Ecologie, indicatorsoorten, waterkwaliteit, abiotische factoren

Benodigdheden

• Schepnet en witte emmer
• Petri-schalen en loupes (10×)
• Determinatietabel waterorganismen (macrofauna)
• Zuurstofmeter of Winkler-reagentia
• pH-meter of pH-strips
• Thermometer
• Saprobie-index tabel (STOWA of Alterra)

Achtergrondinformatie

Indicatorsoorten zijn organismen die alleen voorkomen bij bepaalde milieucondities. In water worden macrofauna (ongewervelden) gebruikt als biologische indicator. Steenvliegen- larven (Plecoptera) en eendagsvliegen (Ephemeroptera) wijzen op schoon, zuurstofrijk water; bloedzuigers en Tubifex-wormen zijn tolerant voor vervuiling en komen voor bij lage zuurstofgehalten. De saprobie-klasse (I t/m IV) beschrijft de vervuilingsgraad.

Werkwijze

1. Schep op 3 locaties in de watergang ≈10 liter water + bodemmateriaal in de emmer.
2. Giet de emmer in petrischalen. Zoek met de loupe alle macrofauna-organismes.
3. Determineer elk type tot orde/familie. Tel het aantal individuen per type.
4. Meet ter plaatse: watertemperatuur, pH en zuurstofgehalte (mg/L).
5. Bepaal de saprobie-klasse via de tabel. Schat de waterkwaliteit.

Resultaatschema

Verwerkingsvragen

1. Welke soorten wijzen op goede waterkwaliteit? Noem twee kenmerken van hun leefgebied.
2. Het zuurstofgehalte is 4 mg/L. Is dit hoog of laag? Welke soorten verwacht je?
3. Waarom kun je niet alleen op abiotische metingen vertrouwen voor waterkwaliteitsbeoordeling?

Uitwerking

V1: Eendagsvliegen- en steenvliegenlarven wijzen op schoon water. Ze hebben een hoge zuurstofbehoefte (alleen in zuurstofrijk water) en zijn gevoelig voor organische verontreiniging.

V2: 4 mg/L is laag (verzadigd water heeft ≈9–12 mg/L bij 20 °C). Bij zulke lage O₂-waarden verwacht je vervuilingstolerant macrofauna: Tubifex-wormen, bloedzuigers en waterpissebedden.

V3: Abiotische metingen geven een momentopname; ze kunnen snel wisselen (bijv. 's nachts daalt O₂ sterk door ademhaling zonder fotosynthese). Indicatorsoorten ge- ven een ‘gemiddeld’ beeld over langere tijd, omdat ze er al weken/maanden zijn.

Benodigde laboratoriumapparatuur van Labvakhandel

Labvakhandel levert schepnetten, zuurstofmeters, pH-meters en determinatietabellen voor wateronderzoek in het voortgezet biologieonderwijs.

Bekijk het assortiment voor biologie of neem contact op voor advies.

Meer practicumopdrachten

Ontdek alle practica in de Labvakhandel kennisbank — voor biologie, scheikunde en natuurkunde.