Practicum: Reactievergelijkingen en wet van behoud van massa – Scheikunde Klas 2 VWO

In dit practicum voor klas 2 vwo verifieer je de wet van behoud van massa (Lavoisier) bij twee chemische reacties. Je stelt reactievergelijkingen op, kloppt ze af, en meet voor en na de reactie de massa om te bevestigen dat massa bewaard blijft.

Leerdoel

Na dit practicum kun je de wet van behoud van massa uitleggen en experimenteel onderbouwen, reactievergelijkingen opstellen en afstemmen, en berekeningen uitvoeren met molmassa’s en stoichiometrie.

Cursusniveau en vakgebied

Niveau: VWO klas 2 | Vak: Scheikunde | Domein: C1 Chemische processen, C2 Chemisch rekenen | Wet van Lavoisier, reactievergelijking, stoichiometrie, molmassa

Benodigdheden

• Analytische balans (0,01 g)
• Erlenmeyer (250 mL) met ballonstop of goed sluitende stop
• Natriumcarbonaat (Na₂CO₃, poeder)
• Zoutzuur (HCl, 1 mol/L)
• Zinksulfaat-oplossing (ZnSO₄, 0,5 mol/L) en natriumhydroxide (NaOH, 1 mol/L)
• Reageerbuisjes, pipetten

Achtergrondinformatie

De wet van behoud van massa (Lavoisier, 1789): bij een chemische reactie is de totale massa van de reactanten gelijk aan de totale massa van de producten. In atoomtermen: atomen worden niet aangemaakt of vernietigd, alleen herschikt. Reactievergelijking Na₂CO₃ + 2HCl → 2NaCl + H₂O + CO₂. Bij een open systeem ontsnapt CO₂-gas: de massa lijkt af te nemen. In een gesloten systeem blijft massa constant.

Werkwijze

Proef A – Open systeem (Na₂CO₃ + HCl)

1. Weeg: Erlenmeyer + 1,06 g Na₂CO₃ + 20 mL HCl (apart weegschaaltje). Noteer totale massa.
2. Voeg Na₂CO₃ toe aan HCl. Observeer. Weeg na 5 minuten opnieuw.
3. Bereken massaverlies. Verklaar (CO₂ ontsnapt).

Proef B – Gesloten systeem (Zn²⁺ + OH⁻)

1. Weeg reageerbuisje met 5 mL ZnSO₄ + 5 mL NaOH (zonder mengen, twee kompartimenten, stop dicht). Noteer massa.
2. Schud zodat reactie optreedt (wit neerslag Zn(OH)₂ vormt). Weeg opnieuw.
3. Vergelijk massa voor en na.

Meettabel

Verwerkingsvragen

1. Klop af: Na₂CO₃ + HCl → NaCl + H₂O + CO₂.
2. Bereken hoeveel gram CO₂ vrijkomt bij 1,06 g Na₂CO₃ (M = 106 g/mol; M(CO₂) = 44 g/mol).
3. Verklaar waarom proef A massaverlies laat zien terwijl Lavoisier’s wet toch klopt.

Uitwerking

V1: Na₂CO₃ + 2HCl → 2NaCl + H₂O + CO₂ (klopfactoren: 1 Na₂CO₃, 2 HCl, 2 NaCl, 1 H₂O, 1 CO₂).

V2: n(Na₂CO₃) = 1,06 / 106 = 0,0100 mol. Verhouding 1:1 → n(CO₂) = 0,0100 mol. m(CO₂) = 0,0100 × 44 = 0,44 g.

V3: Lavoisier’s wet geldt voor het totale systeem inclusief gassen. In proef A ontsnapt CO₂-gas naar de omgeving. Het gas is er nog — maar wordt niet meer gewogen. De wet klopt: m(Na₂CO₃) + m(HCl) = m(NaCl) + m(H₂O) + m(CO₂). Het gemeten massaverlies is gelijk aan de massa van het ontsnapte CO₂.

Benodigde laboratoriumapparatuur van Labvakhandel

Labvakhandel levert analytische balansen, erlenmeyerflessen met stoppen en chemicaliënsets voor reactievergelijkingspractika in het voortgezet scheikundeonderwijs.

Bekijk het assortiment of neem contact op voor advies.

Meer practicumopdrachten

Ontdek alle practica in de Labvakhandel kennisbank — voor biologie, scheikunde en natuurkunde.