Practicum: Chemisch evenwicht – beginsel van Le Chatelier – Scheikunde Klas 3 VWO

In dit practicum voor klas 3 vwo onderzoek je het beginsel van Le Chatelier via het FeSCN²⁺-evenwicht en het Co-chloride-kleurevenwicht. Je verstoort het evenwicht door concentratie, temperatuur en verdunning te variëren en observeert de kleurverschuiving.

Leerdoel

Na dit practicum kun je het beginsel van Le Chatelier formuleren, evenwichtsexpressies opstellen (K_c), evenwichtsverscuivingen voorspellen en verklaren bij verandering van concentratie en temperatuur, en het begrip evenwichtsconstante kwalitatief toepassen.

Cursusniveau en vakgebied

Niveau: VWO klas 3 | Vak: Scheikunde | Domein: C5 Chemisch evenwicht | Le Chatelier, evenwichtsverschuiving, K_c, concentratie, temperatuur, dynamisch evenwicht

Benodigdheden

• IJzer(III)nitraat Fe(NO₃)₃ (0,1 mol/L) en kaliumthiocyanaat KSCN (0,1 mol/L)
• Reageerbuisjes (6 stuks), maatcilinder
• IJzer(III)nitraat (geconcentreerd, extra), KSCN (extra)
• Natriummfluoride NaF (0,5 mol/L, voor F⁻ bindt Fe³⁺)
• IJsbad en warmwaterbad (voor temperatuurproef)

Achtergrondinformatie

Evenwicht: Fe³⁺(aq) + SCN⁻(aq) ↛ FeSCN²⁺(aq) (geel)            (kleurloos)     (bloedrood). K_c = [FeSCN²⁺] / ([Fe³⁺] [SCN⁻]). Le Chatelier: verstoring → evenwicht verschuift in de richting die de verstoring opheft. Extra Fe³⁺ → meer FeSCN²⁺ (roder). Extra SCN⁻ → roder. Toevoegen van F⁻: Fe³⁺ + 6F⁻ → [FeF⁶]³⁻ (kleurloos complex) → [Fe³⁺] daalt → evenwicht verschuift naar links → lichter van kleur.

Werkwijze

1. Bereid basisoplossing: 2 mL Fe(NO₃)₃ + 2 mL KSCN → bloedrode FeSCN²⁺-oplossing. Verdeel in 5 gelijke porties (reageerbuisjes 1–5). Buisje 1 = referentie.
2. Buisje 2: voeg extra Fe(NO₃)₃ toe. Observeer kleur.
3. Buisje 3: voeg extra KSCN toe. Observeer.
4. Buisje 4: voeg NaF-oplossing toe. Observeer.
5. Buisje 5: verwarm in waterbad (60°C). Observeer. Koel af en observeer opnieuw.

Observatietabel

Verwerkingsvragen

1. Verklaar de kleurverandering bij toevoeging van extra Fe(NO₃)₃ (buisje 2).
2. Verklaar de kleurverandering bij NaF (buisje 4).
3. Stel K_c op voor het FeSCN²⁺-evenwicht.

Uitwerking

V1: Extra Fe³⁺ verhoogt [Fe³⁺]. Le Chatelier: het evenwicht verschuift naar rechts (naar FeSCN²⁺) om [Fe³⁺] te verlagen. Meer FeSCN²⁺ gevormd → oplossing wordt roder.

V2: F⁻-ionen binden sterk aan Fe³⁺ (stabiel [FeF⁶]³⁻-complex). [Fe³⁺] daalt drastisch → evenwicht verschuift naar links → FeSCN²⁺ valt uiteen → oplossing wordt lichter/geel.

V3: K_c = [FeSCN²⁺] / ([Fe³⁺] · [SCN⁻]). (Alleen stoffen in de waterige fase; dimensieloos in gecorrigeerde vorm).

Benodigde laboratoriumapparatuur van Labvakhandel

Labvakhandel levert reagensoplossingen, reageerbuisrekken, waterbaden en thermometers voor evenwichtspractika in het voortgezet scheikundeonderwijs.

Bekijk het assortiment of neem contact op voor advies.

Meer practicumopdrachten

Ontdek alle practica in de Labvakhandel kennisbank — voor biologie, scheikunde en natuurkunde.