Practicum: Urineonderzoek en nierfunctie – Biologie Klas 4 VWO

In dit practicum voor klas 4 vwo analyseer je kunstmatige urines op glucose, eiwit, pH en nitriet met urine-dipsticks. Je koppelt de bevindingen aan de fysiologie van de nier (glomerulaire filtratie, tubulaire reabsorptie) en homeostase.

Leerdoel

Na dit practicum kun je de functie van glomerulaire filtratie en tubulaire reabsorptie beschrijven, afwijkende urinewaarden koppelen aan mogelijke aandoeningen (diabetes mellitus, nierziekte, infectie), en homeostase van bloedsamenstelling uitleggen via de nier.

Cursusniveau en vakgebied

Niveau: VWO klas 4 | Vak: Biologie | Domein: O-niveau – excretie, homeostase, nierfysiologie

Benodigdheden

• Urine-dipsticks (meervoudig, o.a. glucose, eiwit, pH, nitriet, urobilinogeen)
• Kunstmatige urines (4 monsters: normaal, diabetes, nierziekte, urineweginfectie)
• Pipetten en bekerglazen
• Kleurenkaart dipstick (voor interpretatie)
• Handschoenen (altijd bij urineanalyse)

Achtergrondinformatie

De nier filtert per dag ≈180 L primaire urine (glomerulaire filtraat). Bijna alles wordt terugge-absorbeerd in de tubuli (glucose, aminozuren, water, zouten). Uiteindelijk verlaat ≈1,5–2 L urine het lichaam. Normaalurine bevat: geen glucose, geen eiwit, pH 5–8, geen nitriet. Glucose in urine (glucosurie) wijst op diabetes mellitus type 1 of 2 (concentratie overschrijdt de nier-drempelwaarde). Eiwit in urine (protëinurie) wijst op beschadiging van het glomerulaire filter (nefritis).

Werkwijze

1. Doe per monster 5 mL kunstmatige urine in een bekerglas.
2. Dompel één dipstick onder (2 seconden), haal eruit en houd horizontaal.
3. Lees de kleur af na de aangegeven wachttijd (zie verpakking). Noteer de waarde.
4. Vergelijk met de kleurenkaart. Noteer normale/afwijkende waarden.

Resultaatschema

Verwerkingsvragen

1. Verklaar waarom glucose normaal niet in urine aanwezig is, maar wel bij diabetes.
2. Waarom wijst eiwit in urine op een beschadigde glomerulus?
3. Hoe regelt de nier de bloedglucoseconcentratie niet, maar helpt hij wel mee aan homeostase?

Uitwerking (verwachte dipstick-resultaten)

V1: Glucose wordt in de proximale tubulus volledig teruggeabsorbeerd via actief transport, zolang de concentratie onder de drempelwaarde (≈10 mmol/L bloedglucose) blijft. Bij diabetes is de bloedglucose zo hoog dat de tubuli verzadigd raken — glucose blijft in de urine achter (glucosurie).

V2: De glomerulus-filter laat normaal geen grote moleculen (zoals plasma-eiwitten) door. Als de filter beschadigd is (bijv. door ontsteking), lekken eiwitten door het filter in het filtraat — ze zijn te groot voor terugabsorptie — en verschijnen in de urine.

V3: De bloedglucoseregulatie gebeurt via insuline en glucagon (pancreas). De nier draagt bij aan homeostase door zouten, water en zuurgraad van het bloed te reguleren via selectieve reabsorptie en secretie in de tubuli — niet via glucoseregulatie direct.

Benodigde laboratoriumapparatuur van Labvakhandel

Labvakhandel levert urineanalysedipsticks, kunstmatige urinesimulanten en handschoenen voor nierfysiologie-practika in het voortgezet biologieonderwijs.

Bekijk het assortiment voor biologie of neem contact op voor advies.

Meer practicumopdrachten

Ontdek alle practica in de Labvakhandel kennisbank — voor biologie, scheikunde en natuurkunde.