Triviale namen zoeker: IUPAC, CAS-nummer, molecuulformule en triviale naam (NL/EN)

Wat kunt u opzoeken?

De zoeker bevat ruim 590 chemische stoffen, variërend van alledaagse verbindingen tot historische en alchemistische benamingen die nog steeds in literatuur, onderwijs en handel voorkomen. Voor elke stof zijn vijf gegevens vastgelegd:

Hoe gebruikt u de zoeker?

Eenvoudig zoeken (bevat)

Typ een woord of woorddeel in het zoekveld. De zoeker zoekt direct in alle kolommen en toont alle records die het ingetypte fragment bevatten. Tijdens het typen wordt het resultaat live bijgewerkt.

Wildcard-zoeken

Voor geavanceerd zoeken kunt u twee wildcards gebruiken:

• * — vervangt nul of meer willekeurige tekens
• ? — vervangt precies één willekeurig teken

Filteren per kolom

Standaard zoekt de tool in alle vijf kolommen. Met het dropdown-menu naast het zoekveld beperkt u de zoekopdracht tot één specifieke kolom — bijvoorbeeld alleen CAS-nummers, alleen IUPAC-namen of alleen Nederlandse triviale namen.

Accent-ongevoelig zoeken

U hoeft geen diakritische tekens te typen. fenolftaleine vindt ook records met "fenolftaleïne", en benzoezuur vindt "benzoëzuur". Het kapitaal/onderkast onderscheid speelt evenmin een rol.

Detailweergave

Klik op een rij in de resultaten om een overzichtelijke detailweergave te openen. Hierin worden alle vijf gegevens netjes onder elkaar getoond — handig om snel een specifieke waarde over te nemen of te kopiëren.

Sorteren

Klik op een kolomkop om de resultaten alfabetisch te sorteren op die kolom. Een tweede klik draait de sorteervolgorde om.

Welke soorten namen bevat de database?

De database is bewust breed opgezet, met aandacht voor zowel moderne als historische naamgeving. De volgende categorieën zijn opgenomen:

Moderne triviale namen

• Gangbare scheikundige aanduidingen: azijnzuur, aceton, glycerine, ethanol
• Handelsnamen en huishoudelijke benamingen: baking soda, bleekwater, wrijfalcohol, droogijs
• Apothekersnamen (apotheek-Latijn): acidum citricum, spiritus, amylum, creta

Historische en alchemistische namen

• Alchemistische aanduidingen: aqua fortis (salpeterzuur), oleum vitrioli (zwavelzuur), argentum vivum (kwik), Mercurius, Luna, Sol
• Oude Nederlandse benamingen: zoutgeest, scheidwater, geest van hoorns, vluchtig alkali, caput mortuum
• Veroude wetenschappelijke namen: azoot (stikstof), levenslucht (zuurstof), fixed air (CO₂)

Mineraal- en pigmentnamen

• Mineraalnamen: haliet (NaCl), kwarts (SiO₂), fluoriet (CaF₂), magnetiet (Fe₃O₄), galena (PbS), cinnaber (HgS)
• Pigmenten: chroomgeel, Berlijnsblauw, vermiljoen, ultramarijn, loodwit
• Vitriolen: blauwe vitriool, groene vitriool, witte vitriool, oleum

Gas- versus oplossingsvormen apart vermeld

Voor stoffen waarbij gasvorm en oplossing verschillende triviale namen hebben, zijn beide afzonderlijk opgenomen:

• Waterstofchloride (gas) — zoutgeest; zoutzuur (oplossing) — muriaszuur
• Ammoniak (gas) — vluchtig alkali; ammoniakwater (oplossing) — salmiakgeest
• Waterstofcyanide (gas) — blauwzuurgas; blauwzuur (oplossing) — cyaanwaterstofzuur

Specialistische categorieën

• Aminozuren (alle 20 standaard)
• Vitaminen (A tot K, inclusief alle B-complex)
• Suikers en koolhydraten (mono-, di- en polysachariden)
• Indicatoren en kleurstoffen (fenolftaleïne, methyloranje, BTB, eosine, Coomassie…)
• Bufferstoffen (TRIS, HEPES, MES, MOPS, PBS)
• Reagentia (Fehling, Tollens, Lugol, Schiff, Karl Fischer, Grignard)
• Koelmiddelen (Freon-12, R-22, HFK-134a)
• Oplosmiddelen en oppervlakteactieve stoffen

Wat zijn triviale namen, IUPAC-namen en CAS-nummers?

Triviale naam

Een triviale naam is een historische, gangbare of handelsbenaming voor een chemische stof, die los staat van een formele naamgevingsregel. Veel triviale namen zijn ouder dan de moderne scheikunde en verwijzen naar de herkomst van de stof (azijnzuur uit azijn, wijnsteenzuur uit wijnsteenafzetting), het uiterlijk (blauwe vitriool, bruinsteen) of de toepassing (lachgas, koningswater). Triviale namen worden tot op de dag van vandaag gebruikt in handel, onderwijs, apotheek en industrie.

IUPAC-naam

De IUPAC-nomenclatuur is het systematische naamgevingsstelsel van de International Union of Pure and Applied Chemistry. Anders dan een triviale naam beschrijft een IUPAC-naam exact de moleculaire structuur: welke atomen, in welke volgorde, met welke bindingen en welke functionele groepen. Zo heet azijnzuur formeel ethaanzuur, en zuiveringszout formeel natriumwaterstofcarbonaat. IUPAC-namen zijn essentieel voor eenduidige internationale communicatie in wetenschap en regelgeving.

CAS-nummer

Het CAS-nummer (Chemical Abstracts Service Registry Number) is een unieke nummercode die door de American Chemical Society wordt toegekend aan elke geregistreerde chemische verbinding. Het bestaat uit drie cijfergroepen, gescheiden door koppeltekens (bijvoorbeeld 64-19-7 voor azijnzuur). CAS-nummers zijn wereldwijd de standaard voor het ondubbelzinnig identificeren van chemische stoffen in veiligheidsbladen (SDS), regelgeving, productcatalogi en wetenschappelijke literatuur. In tegenstelling tot namen zijn CAS-nummers taal- en spellingsonafhankelijk.

Waarom alle drie naast elkaar?

In de praktijk komt u alle drie aanduidingen tegen, afhankelijk van de context. Een veiligheidsblad gebruikt vrijwel altijd het CAS-nummer plus de IUPAC-naam, een productcatalogus noemt vaak de triviale handelsnaam, een practicumvoorschrift gebruikt soms een verouderde benaming, en een apotheekreceptuur kan nog Latijnse aanduidingen bevatten. Deze zoeker verbindt alle vier de werelden, zodat u vanuit elke naamvorm naar de andere kunt navigeren.

Verwante kennisbank-pagina's

Naast deze zoeker biedt de Labvakhandel Kennisbank meer gespecialiseerde hulpmiddelen en achtergrondartikelen:

• Bekende chemicaliën: triviale namen, E-nummers en formules — uitlegartikel met achtergrond, herkomst en alledaagse toepassingen
• Molariteit en molaliteit berekenen
• Verdunningen berekenen (C₁V₁ = C₂V₂)
• Wet van Lambert-Beer & absorptieberekening
• pH en buffer-pH berekenen
• Natuur- en wiskundeformules (107 interactieve berekeningen)