GLP-certificering in Nederland

In Nederland is de NVWA (Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit) de bevoegde autoriteit voor GLP-inspecties en -compliance. De NVWA voert inspecties uit bij laboratoria die niet-klinisch veiligheidsonderzoek uitvoeren en verstrekt GLP-complianceverklaringen.

Welke instantie is bevoegd voor mijn laboratorium: NVWA of IGJ?

In Nederland zijn twee overheidsinstanties bevoegd voor GLP-inspecties, afhankelijk van het type studie dat de testfaciliteit uitvoert:

• NVWA (Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit) — bevoegd voor studies naar chemicaliën, industriële stoffen (REACH), gewasbeschermingsmiddelen, biociden, voedseladditieven, diergeneesmiddelen en cosmetica. De NVWA is voor de meeste GLP-plichtige testfaciliteiten in Nederland de primaire inspectie-autoriteit.
• IGJ (Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd) — bevoegd voor studies naar geneesmiddelen voor menselijk gebruik en medische hulpmiddelen. Laboratoria die veiligheidsstudies uitvoeren in het kader van de toelating van humane geneesmiddelen vallen onder het toezicht van de IGJ.

Beide instanties voeren inspecties uit conform de OECD GLP-principes en geven complianceverklaringen af die internationaal worden erkend. De afbakening is gebaseerd op het type teststof en het regulatoire kader waarbinnen de studiedata worden ingediend — niet op de aard van de testmethoden zelf. Een faciliteit die studies uitvoert voor zowel humane geneesmiddelen als gewasbeschermingsmiddelen kan in theorie onder toezicht van beide instanties vallen; in de praktijk wordt dan per studie beoordeeld welke autoriteit bevoegd is. Twijfelt u over de bevoegde instantie voor uw specifieke situatie, neem dan voorafgaand aan de inspectieaanvraag contact op met zowel de NVWA als de IGJ.

Geen certificaat, maar een complianceverklaring

GLP werkt anders dan certificeringsnormen zoals ISO 17025. Er bestaat geen GLP-certificaat dat een laboratorium behaalt en vervolgens behoudt. In plaats daarvan beoordeelt een inspectie-autoriteit of een laboratorium voldoet aan de GLP-principes op het moment van inspectie. De uitkomst is een GLP-complianceverklaring of opname in een nationaal GLP-register.

De Nederlandse GLP-complianceverklaringen worden erkend door alle OECD-lidstaten, wat internationale wederzijdse acceptatie van testdata mogelijk maakt.

Wat staat er in een GLP-complianceverklaring?

Een GLP-complianceverklaring van de NVWA bevat doorgaans de naam en het adres van de testfaciliteit, de datum van de meest recente inspectie, de typen studies waarvoor de faciliteit GLP-compliant is bevonden (het toepassingsgebied), en de conclusie dat de faciliteit op het moment van inspectie voldeed aan de OECD GLP-principes. Het toepassingsgebied is daarbij een belangrijk gegeven: een verklaring die is afgegeven voor toxicologische studies geldt niet automatisch voor ecotoxicologische studies of studies met een andere testmatrix. Opdrachtgevers en regulatoire autoriteiten beoordelen de verklaring altijd in samenhang met het opgegeven toepassingsgebied.

Hoe lang is een GLP-complianceverklaring geldig?

Een GLP-complianceverklaring heeft geen vaste vervaldatum, maar is gebonden aan de datum van de meest recente inspectie. In de OECD-systematiek voeren lidstaten periodieke herinspecties uit — in Nederland doorgaans met een interval van twee jaar, afhankelijk van het risicoprofiel van de faciliteit en eventuele bevindingen uit eerdere inspecties. Tussen twee inspecties in blijft de verklaring van kracht, tenzij de NVWA aanleiding ziet voor een tussentijdse inspectie of intrekking. Opdrachtgevers en regulatoire autoriteiten hanteren soms een eigen maximale ouderdom voor de verklaring die zij accepteren; het is raadzaam dit vooraf te verifiëren.

Hoe verloopt een GLP-inspectie?

Een GLP-inspectie door de NVWA omvat doorgaans:

• Beoordeling van de organisatie en het kwaliteitsborgingsprogramma (QA)
• Controle van faciliteiten, apparatuur en onderhoudsprogramma's
• Review van SOP's en studieplanning
• Inspectie van lopende of afgeronde studies (studie-audit)
• Beoordeling van archiefbeheer en traceerbaarheid

Na een succesvolle inspectie wordt het laboratorium opgenomen in het nationale GLP-register en erkend als GLP-compliant faciliteit.

Wat is het verschil tussen een studie-audit en een faciliteitsaudit?

Binnen een GLP-inspectie maakt de NVWA onderscheid tussen twee typen beoordelingen. Een faciliteitsaudit (ook: systeeminspectie) richt zich op het GLP-kwaliteitssysteem van de testfaciliteit als geheel: de organisatiestructuur, het QA-programma, de SOP's, de apparatuurkwalificatie en het archiefbeheer worden beoordeeld zonder dat één specifieke studie centraal staat. Een studie-audit richt zich op een specifieke studie: de inspecteur beoordeelt of het studieplan, de uitvoering, de raw data, de deviation reports en het eindrapport voldoen aan de GLP-principes en intern consistent zijn. Bij een reguliere NVWA-inspectie worden beide typen doorgaans gecombineerd: de faciliteitsaudit vormt het kader, waarna één of meer studies worden geselecteerd voor een diepgaande studie-audit.

Voor welke laboratoria is GLP-inspectie verplicht?

GLP-inspectie is verplicht voor laboratoria die niet-klinisch veiligheidsonderzoek uitvoeren ten behoeve van producttoelatingen waarbij GLP-data vereist is. Dit geldt onder meer voor:

• Contract research organisations (CRO's) die toxiciteitsstudies uitvoeren
• Analytische laboratoria die residu- of stabiliteitsstudies uitvoeren voor pesticiden of geneesmiddelen
• Ecotoxicologische testfaciliteiten

Bedrijfsinterne laboratoria die uitsluitend voor eigen R&D werken zonder regulatoire indiening zijn in de meeste gevallen niet GLP-inspectie-plichtig, maar kunnen er vrijwillig voor kiezen om de kwaliteitsstandaard te hanteren.

Wat zijn de gevolgen van een negatieve GLP-inspectie?

Als de NVWA tijdens een inspectie bevindingen constateert, worden deze geclassificeerd naar ernst: kritisch, ernstig of gering. Bij geringe bevindingen kan de faciliteit doorgaans een correctieplan indienen en de GLP-complianceverklaring behouden of verkrijgen. Bij ernstige bevindingen kan de NVWA een termijn stellen voor herstel en een vervolgcontrole uitvoeren voordat de verklaring wordt afgegeven of verlengd. Bij kritische bevindingen — waarbij de integriteit van studiedata fundamenteel in het geding is — kan de NVWA de complianceverklaring weigeren of intrekken. Intrekking wordt gemeld aan de OECD en wordt daarmee zichtbaar voor alle lidstaten. Studies die zijn uitgevoerd tijdens een periode van non-compliance kunnen door regulatoire autoriteiten worden afgekeurd, wat directe gevolgen heeft voor lopende registratietrajecten van de opdrachtgever.

Praktische stappen richting GLP-compliance

• Inventariseer welke studies GLP-plichtig zijn
• Stel een kwaliteitsborgingsprogramma (QA) in
• Documenteer alle werkprocedures in SOP's
• Implementeer kalibratie- en onderhoudsprogramma's voor apparatuur
• Neem contact op met de NVWA voor een pre-inspectiegesprek

Hoe lang duurt het traject richting GLP-compliance?

Er is geen vaste doorlooptijd: hoe lang het traject duurt hangt af van de uitgangssituatie van de faciliteit, de omvang van het kwaliteitssysteem dat nog moet worden opgebouwd en de beschikbaarheid van de inspectie-autoriteit. Als globale indicatie:

• Voorbereiding — het opzetten van een volledig GLP-conform kwaliteitssysteem (SOP-structuur, trainingsdossiers, kalibratieprogramma's, QA-programma, archiefbeheer) neemt voor een faciliteit zonder bestaand kwaliteitssysteem doorgaans zes maanden tot meer dan een jaar in beslag. Faciliteiten die al werken conform ISO 17025 of GMP kunnen eerder gereed zijn, omdat veel elementen — kalibratie, SOP-beheer, traceerbaarheid — overlappen.
• Pre-inspectiegesprek — de NVWA biedt de mogelijkheid tot een oriënterend gesprek voorafgaand aan de formele inspectieaanvraag. Dit gesprek geeft inzicht in de verwachtingen en eventuele aandachtspunten, en wordt sterk aanbevolen voor faciliteiten die voor het eerst een GLP-inspectie aanvragen.
• Inspectie zelf — een initiële GLP-inspectie door de NVWA duurt doorgaans twee tot vijf werkdagen, afhankelijk van de omvang van de faciliteit en het aantal studies dat wordt beoordeeld. Voor grote faciliteiten met meerdere studietypes kan de inspectie langer duren.
• Afhandeling bevindingen — na de inspectie ontvangt de faciliteit een inspectierapport met eventuele bevindingen. Voor geringe en ernstige bevindingen wordt een termijn gesteld voor herstel en bewijsvoering, waarna de NVWA de complianceverklaring afgeeft of een vervolgcontrole plant. De totale doorlooptijd van inspectie tot afgifte van de verklaring bedraagt doorgaans enkele weken tot enkele maanden.

Rekening houdend met voorbereiding, inspectie en afhandeling moet een faciliteit die van nul begint realistisch rekenen op een traject van één tot twee jaar voordat een GLP-complianceverklaring wordt afgegeven. Een gefaseerde aanpak — eerst het kwaliteitssysteem opbouwen, dan een interne auditcyclus doorlopen en vervolgens de inspectieaanvraag indienen — verkleint de kans op kritische bevindingen en versnelt uiteindelijk het traject.

Bij Labvakhandel vindt u laboratoriumapparatuur en verbruiksmaterialen die voldoen aan de eisen voor GLP-gecertificeerde laboratoria.

Disclaimer: De informatie in dit artikel is bedoeld als algemene technische en regulatoire toelichting. Canidae Seal B.V. / Labvakhandel.nl aanvaardt geen aansprakelijkheid voor de toepassing van deze informatie in specifieke situaties. Raadpleeg voor uw eigen toepassing altijd de geldende wet- en regelgeving, de relevante normen en de uitvoerende autoriteiten of toezichthouders (zoals ECHA, Nederlandse Arbeidsinspectie, ILT of de bevoegde accreditatie-instantie).