Op de verpakking of het masker zelf staan termen als FFP2 NR D, Type IIR, EN 149, FFA1P2 RD of (EU) 2017/745. Voor wie er niet dagelijks mee werkt, is het lastig om snel te zien welk masker geschikt is voor welke toepassing. In dit artikel leggen we alle codes en normen voor adembescherming stap voor stap uit, zodat je als laborant, docent of inkoopverantwoordelijke altijd het juiste masker kiest.
Adembeschermingsmiddelen vallen uiteen in twee fundamenteel verschillende categorieën, met elk een eigen doel, normering en toepassingsgebied.
Chirurgische maskers (medische gezichtsmaskers) zijn bedoeld om de omgeving te beschermen tegen druppels en spatten van de drager — denk aan de operatiekamer, microbiologisch laboratorium of zorgcontext. Ze filteren de uitgeademde lucht en voorkomen overdracht van micro-organismen van de drager naar het werkoppervlak of de patiënt. Ze bieden geen of beperkte bescherming voor de drager zelf tegen ingeademde gevaarlijke stoffen.
FFP-maskers (ademhalingsbeschermingsmaskers) zijn persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) die de drager beschermen tegen het inademen van deeltjes, aerosolen, rook of biologische agentia uit de omgeving. Ze sluiten strak aan op het gezicht en filteren de ingeademde lucht.
Beide typen maskers hebben hun eigen Europese normering en bijbehorende codes.
Adembescherming valt onder de bredere categorie van persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM's) — ook wel individuele beschermingsmiddelen (IPB) genoemd. PBM's zijn alle uitrustingsstukken die een werknemer draagt of bij zich heeft om zich te beschermen tegen risico's voor zijn veiligheid of gezondheid. In het laboratorium vallen hieronder adembescherming, veiligheidsbrillen, handschoenen, labjassen en gehoorbescherming.
Verordening (EU) 2016/425 stelt vier algemene eisen waaraan elk PBM moet voldoen:
Bij de keuze van adembescherming geldt daarnaast de hiërarchie van beheersmaatregelen: PBM's zijn altijd de laatste verdedigingslinie, nadat bronmaatregelen (vervanging van gevaarlijke stoffen), technische maatregelen (zuurkast, afzuiging) en organisatorische maatregelen (werkprocedures, blootstellingsduur) zijn overwogen en ontoereikend bevonden.
Chirurgische maskers — in de regelgeving aangeduid als medische gezichtsmaskers — vallen onder de Europese norm EN 14683. Deze norm stelt eisen aan de bacteriële filtratie-efficiëntie (BFE), de ademweerstand, de spatweerstand en de microbiële reinheid van het masker. Chirurgische maskers worden geclassificeerd als medisch hulpmiddel klasse I onder Verordening (EU) 2017/745 (de Medical Device Regulation, MDR) en moeten een CE-markering dragen.
Binnen EN 14683 bestaan drie typen:
Het laagste beschermingsniveau. Type I maskers hebben een bacteriële filtratie-efficiëntie van minimaal 95% en zijn niet spatresistent. Ze zijn bedoeld voor gebruik door patiënten of bezoekers — niet als primaire bescherming voor zorgprofessionals of laboranten. In een laboratoriumcontext zijn ze geschikt als hygiënemaatregel bij laagrisicowerkzaamheden.
Een hoger beschermingsniveau met een BFE van minimaal 98%. Type II maskers zijn bedoeld voor gebruik door medewerkers, maar zijn evenals type I niet spatresistent. Ze beschermen de omgeving goed tegen druppeluitstoot bij spreken, hoesten of niezen, maar bieden geen barrière tegen vloeistofspatten.
De letter R staat voor Resistant — spatresistent. Type IIR maskers hebben dezelfde hoge BFE (>98%) als type II, maar beschikken bovendien over een vloeistofwerende laag die de maskers bestand maakt tegen spatten van bloed en andere lichaamsvloeistoffen. Ze moeten hiervoor de zogenoemde blood pressure resistance-test doorstaan. Type IIR is de aangewezen keuze bij handelingen waarbij spatrisico bestaat, en is de standaard in operatiekamers en bij microbiologisch werk met infectieus materiaal.
In de praktijk: je kunt aan een chirurgisch masker zelf niet zien welk type het is. Het type staat altijd op de verpakking vermeld. Veel instellingen kiezen daarom bewust voor uitsluitend één type — veelal IIR — om verwarring te voorkomen.
FFP staat voor Filtering Face Piece. FFP-maskers zijn PBM en vallen onder Europese norm EN 149:2001+A1:2009 en de PBM-verordening (EU) 2016/425. Ze beschermen de drager tegen het inademen van deeltjes, aerosolen, rook en biologische agentia. De beschermingsgraad wordt bepaald door twee factoren: de filterdoorlaatbaarheid en de randlekkage (lekkage langs het gezicht).
Het laagste beschermingsniveau. Een FFP1-masker filtert minimaal 80% van de deeltjes en heeft een maximale inwaartse lekkage van 22%. Het is geschikt voor bescherming tegen niet-toxisch, niet-fibrogeen stof — denk aan houtof papierstof of als bescherming bij hinderlijke maar niet gevaarlijke stoffen. In een laboratoriumcontext heeft FFP1 een beperkte toepassing.
Het middelste beschermingsniveau. Een FFP2-masker filtert minimaal 94% van de deeltjes en heeft een maximale inwaartse lekkage van 8%. Het wordt ingezet bij gezondheidsschadelijke en mutagene stoffen. In de zorg is FFP2 het geadviseerde masker bij aerosolvormende handelingen zoals bronchoscopie, intubatie en het werken met tuberculosepatiënten. In het laboratorium is FFP2 geschikt bij werk met biologische aerosolen, fijnstof of matig schadelijke chemicaliën.
Het hoogste beschermingsniveau. Een FFP3-masker filtert minimaal 99% van de deeltjes en heeft een maximale inwaartse lekkage van 2%. Het biedt bescherming tegen giftige, kankerverwekkende en radioactieve deeltjes, asbest, schimmelsporen en hoogrisico-biologische agentia. In een laboratoriumcontext is FFP3 aangewezen bij werken met cytostatica, gevaarlijke poeders of bijzonder fijne biologische of chemische aerosolen.
Naast de FFP-klasse staan op elk masker aanvullende letters die extra informatie geven over het gebruik. Deze codes zijn vastgelegd in EN 149.
Het masker is bedoeld voor éénmalig gebruik, maximaal één werkdag. Dit is de meest voorkomende aanduiding op wegwerpmaskers. Na gebruik weggooien.
Het masker mag meerdere werkdagen worden hergebruikt, mits het masker intact en niet vervuild is en de fabrikant dit toestaat. Herbruikbare maskers zijn doorgaans voorzien van verwisselbare filters.
Het masker heeft de dolomiettest doorstaan. Bij deze test wordt het masker belast met dolomietstof om te bepalen of het filter zijn beschermende werking behoudt bij langdurig gebruik. Een D-markering betekent dat het masker ook bij meerdere uren gebruik of over meerdere shifts zijn filtercapaciteit behoudt. Belangrijk: D verlengt de gebruiksduur maar heft de NR- of R-classificatie niet op.
Het masker is voorzien van een uitademventiel. Dit verlaagt de ademweerstand en verhoogt het draagcomfort, vooral bij langdurige werkzaamheden. Let op: een masker met uitademventiel filtert de ingeademde lucht wél, maar de uitgeademde lucht niet of nauwelijks — het is dus geen chirurgisch masker en beschermt de omgeving niet. In steriele omgevingen of bij infectiepreventie is een geventileerd FFP-masker daarom niet geschikt.
Een volledige markering ziet er zo uit: FFP2 NR D — een wegwerpmasker van klasse 2 dat de dolomiettest heeft doorstaan. Of FFP3 R D V — een herbruikbaar klasse 3-masker met ventiel en dolomiettest.
Wanneer een masker zowel deeltjes als gassen of dampen filtert, combineert de codering de twee normeringen. De letters voor de cijfers geven het type gasfilter aan; de P-code geeft de deeltjesfilterklasse weer.
De gasfiltertypes zijn gebaseerd op EN 14387 en worden aangeduid met letters:
Het cijfer achter de letter geeft de capaciteitsklasse aan: 1 (laag), 2 (middel) of 3 (hoog).
De code FFA1P2 RD op een combinatiemasker betekent dus: een filtererend halfmasker (FF) voor organische gassen (A) van capaciteitsklasse 1 (1), gecombineerd met een deeltjesfilter van klasse 2 (P2), herbruikbaar (R) en dolomietgetest (D). Dit type masker wordt ingezet bij werk met vluchtige organische verbindingen én deeltjes — een combinatie die in analytisch-chemische laboratoria regelmatig voorkomt.
De keuze van het juiste masker hangt direct samen met de categorie van de gevaarlijke stof waarmee gewerkt wordt. In de arbeidshygiëne worden drie hoofdcategorieën onderscheiden:
CMR-stoffen zijn stoffen die kanker kunnen veroorzaken (carcinogeen), erfelijk genetisch materiaal kunnen beschadigen (mutageen) of de voortplanting kunnen schaden (reproductietoxisch). Voorbeelden in het laboratorium zijn formaldehyde, benzeen, ethidiumbromide en cytostatica. Voor CMR-stoffen in poeder- of aerosolvorm is minimaal FFP2 vereist; bij hoge concentraties of bijzonder toxische stoffen is FFP3 of een combinatiemasker aangewezen. CMR-stoffen die als gas of damp vrijkomen vereisen een gasfilterend masker (type A, B, E of K, afhankelijk van de stof).
Sensibiliserende stoffen kunnen bij herhaalde blootstelling een allergische reactie veroorzaken — ook bij concentraties ruim onder de MAC-waarde. Eenmaal gesensibiliseerd reageert de medewerker bij elke volgende blootstelling, hoe laag ook. Voorbeelden zijn latexproteïnen, enzymen, isocyanaten en bepaalde metaalzouten. Voor sensibiliserende stoffen in aerosolof stofvorm is een goed aansluitend FFP2 of FFP3 masker vereist, afhankelijk van de stof en het blootstellingsniveau.
Biologische agentia zijn micro-organismen, celculturen, endoparasieten en prionen die een infectie, allergie of toxisch effect kunnen veroorzaken. Ze worden ingedeeld in vier risicogroepen (1 t/m 4) conform Richtlijn 2000/54/EG. In het laboratorium zijn dit bacteriën, virussen, schimmelsporen en cellijnen. Bij werk met risicogroep 2-agentia (bijv. E. coli pathogene stammen, influenza) is minimaal FFP2 vereist bij aerosolvormende handelingen; bij risicogroep 3-agentia (bijv. Mycobacterium tuberculosis, hepatitis B) is FFP3 de norm.
Alle persoonlijke beschermingsmiddelen in de EU vallen onder een van drie risicocategorieën, vastgelegd in Verordening (EU) 2016/425:
FFP-maskers vallen altijd in categorie III. Dit betekent dat de fabrikant niet alleen een CE-markering moet aanbrengen, maar ook een viercijferig identificatienummer van een aangemelde instantie (Notified Body) die het kwaliteitssysteem of de productiecontrole periodiek auditeert. Dat identificatienummer staat direct achter de CE-markering op het masker: bijv. CE 0598.
Chirurgische maskers vallen als medisch hulpmiddel onder (EU) 2017/745 (Medical Device Regulation). Klasse I medische hulpmiddelen — waartoe chirurgische maskers doorgaans behoren — hoeven geen aangemelde instantie in te schakelen voor de CE-markering, maar moeten wel aan de technische documentatie- en prestatievereisten van de MDR voldoen.
Een veelgemaakte vergissing is het inzetten van het verkeerde maskertype voor de situatie. De volgende combinaties bieden geen of onvoldoende bescherming:
Adembescherming is in het laboratorium verplicht wanneer de blootstelling aan een gevaarlijke stof de MAC-waarde (maximaal aanvaarde concentratie, vastgesteld door de SER en gepubliceerd door het RIVM) overschrijdt of dreigt te overschrijden, en technische en organisatorische maatregelen onvoldoende zijn. De verplichting is verankerd in de Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet) en de bijbehorende Arbobeleidsregels. Een Risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) bepaalt welk type adembescherming voor welke werkzaamheid vereist is. Bij twijfel raadpleeg je de arbodienst of een gecertificeerde arbodeskundige.
Bij het kiezen van adembescherming voor het laboratorium zijn de volgende punten van belang. Stel eerst vast waartegen beschermd moet worden: deeltjes, gassen, biologische agentia of een combinatie. Bepaal vervolgens de concentratie en het risico aan de hand van de MAC-waarde (maximaal aanvaarde concentratie) van de betrokken stof. Controleer daarna of het masker de juiste CE-markering draagt en of de bijbehorende norm (EN 149 of EN 14683) op het masker of de verpakking staat vermeld. Let ook op de NR- of R-aanduiding: een masker dat als NR is geclassificeerd mag niet hergebruikt worden, ook niet als het er nog intact uitziet. Controleer tot slot de pasvorm: een FFP-masker biedt alleen de gecertificeerde bescherming als het goed aansluit op het gezicht. Een neusbeugel correct aandrukken en een eenvoudige afdichtingstest uitvoeren (beide handen over het masker leggen en kort inademen) is een basismaatregel die vaak wordt overgeslagen. Bekijk ons assortiment beschermingsmiddelen of neem contact op voor advies bij de juiste keuze.
Inloggen
Wachtwoord vergeten
Account aanmaken
Uw winkelwagen is leeg.
