Practicum: Osmose en plasmolyse – Biologie Klas 1 VWO

In dit practicum voor klas 1 vwo onderzoek je osmose: de diffusie van water door een semi-permeabel membraan. Je ontdekt hoe cellen reageren op oplossingen met verschillende concentraties en wat plasmolyse betekent.

Leerdoel

Na dit practicum kun je osmose beschrijven als de netto waterbeweging van een hypotone naar een hypertone oplossing door een semi-permeabel membraan, het verschil uitleggen tussen hypotoon, isotoon en hypertoon, en plasmolyse en deplasmolyse verklaren.

Cursusniveau en vakgebied

Niveau: VWO klas 1 | Vak: Biologie | Onderwerp: Transport, osmose, plasmolyse, concentratieverschillen

Benodigdheden

Rode bieten (Beta vulgaris) – geschild, in blokjes van 1 cm³
Zoutoplossingen: 0%; 0,5%; 1%; 2%; 5% NaCl
Weegschaal (0,01 g nauwkeurig)
5 bekerglazen (100 mL) of reageerbuizen
Liniaal en papieren tissues
Lichtmicroscoop, objectglaasjes en dekglaasjes (voor plasmolyse-microscopiepart)
Rode-koolblaadjesschijfjes (voor microscopieppart)

Achtergrondinformatie

Osmose is de diffusie van water door een semi-permeabel membraan (bijv. het celmembraan), van een lage zoutconcentratie naar een hoge zoutconcentratie. In een hypotone oplossing (laag zoutgehalte buiten de cel) stroomt water de cel in: de cel zwelt. In een hypertone oplossing (hoog zoutgehalte buiten) verliest de cel water: bij plantencellen trekt het cytoplasma los van de celwand (plasmolyse).

Werkwijze

Deel A – Massaverandering van bietenstukjes

Snijd vijf bieten-blokjes van precies gelijke afmeting. Dep ze droog en weeg elk stukje (m₀).
Leg elk stukje in een andere zoutoplossing (0%; 0,5%; 1%; 2%; 5%). Laat 30 minuten staan.
Dep elk stukje droog en weeg opnieuw (m₁). Bereken de procentuele massaverandering: Δm% = (m₁ − m₀) / m₀ × 100%.
Teken een grafiek: Δm% (y-as) tegen concentratie NaCl (x-as).

Deel B – plasmolyse microscopisch (rode kool)

Snijd een dun schijfje van een rood koolblad. Leg op objectglaasje in een druppel water.
Observeer het celmembraan t.o.v. de celwand. Teken.
Vervang het water door een druppel 5% NaCl. Wacht 2 minuten. Observeer opnieuw. Teken.

Meettabel Deel A

Concentratie NaCl (%)	m₀ (g)	m₁ (g)	Δm (g)	Δm%
0,0
0,5
1,0
2,0
5,0

Verwerkingsvragen

Bij welke concentratie verandert de massa niet? Wat zegt dit over die oplossing?
Verklaar waarom het bietenstukje in gedestilleerd water zwaarder wordt.
Wat zie je microscopisch bij plasmolyse? Wat is er met het celmembraan gebeurd?

Uitwerking

Verwachte resultaten (bij bietencellen, isotone concentratie ≈ 0,9% NaCl)

Concentratie (%)	Verwachte Δm%	Verklaring
0,0	+8 tot +12	Hypotoon: water stroomt cel in, cel zwelt
0,5	+2 tot +5	Licht hypotoon: kleine opname van water
≈0,9	≈0	Isotoon: geen netto waterbeweging
2,0	−5 tot −10	Hypertoon: water verlaat de cel
5,0	−15 tot −25	Sterk hypertoon: sterke krimp, plasmolyse

V1: Bij ≈0,9% verandert de massa niet. Deze concentratie is isotoon met het celsap — de osmotische waarde van de oplossing en het celsap zijn gelijk, er is geen netto waterbeweging.

V2: Gedestilleerd water heeft geen opgeloste stoffen (0% zout). Het celsap heeft een hogere concentratie. Water diffundeert van buiten (lage concentratie) via osmose naar binnen (hoge concentratie) — de cel zwelt en wordt zwaarder.

V3: Bij plasmolyse trekt het cytoplasma los van de celwand: het celmembraan en de celinhoud krimpen naar het midden van de cel. De ruimte tussen celwand en celmembraan vult zich met de zoutoplossing.

Benodigde laboratoriumapparatuur van Labvakhandel

Labvakhandel levert analytische weegschalen, reageerbuizen, bekerglazen en chemicaliën (NaCl-oplossingen) voor osmose-experimenten in het voortgezet biologieonderwijs.

Bekijk het assortiment voor biologie of neem contact op voor advies.

Meer practicumopdrachten

Ontdek alle practica in de Labvakhandel kennisbank — voor biologie, scheikunde en natuurkunde.