Practicum: Dichtheid bepalen – Scheikunde Klas 1 VWO

In dit practicum voor klas 1 vwo bepaal je de dichtheid van metaalblokjes en vloeistoffen via de formule ρ = m / V. Je gebruikt zowel directe volumemeting als de verdringingmethode (Archimedes) voor onregelmatig gevormde voorwerpen.

Leerdoel

Na dit practicum kun je dichtheid berekenen met ρ = m/V, het volume van een onregelmatig voorwerp bepalen via waterverdringing, stoffen identificeren op basis van dichtheid, en verklaren waarom olie drijft op water.

Cursusniveau en vakgebied

Niveau: VWO klas 1 | Vak: Scheikunde | Onderwerp: Stofeigenschappen – dichtheid | Massa, volume, dichtheid, verdringing, deeltjesmodel

Benodigdheden

• Analytische balans (0,01 g nauwkeurig)
• Maatcilinder (100 mL, 1 mL nauwkeurig)
• Metaalblokjes: aluminium, ijzer, koper (onregelmatig gesneden)
• Vloeistoffen: gedestilleerd water, ethanol (96%), zonnebloemolie
• Schuifmaat (voor regelmatig gevormde blokjes)
• Bekerglazen, pipetten

Achtergrondinformatie

Dichtheid: ρ = m / V (in g/cm³ of kg/m³). Referentiewaarden: ρ_water = 1,00 g/cm³; ρ_Al = 2,70 g/cm³; ρ_Fe = 7,87 g/cm³; ρ_Cu = 8,96 g/cm³; ρ_ethanol = 0,789 g/cm³; ρ_olie ≈ 0,92 g/cm³. Verdringingmethode: V_voorwerp = V_{water+voorwerp} − V_water.

Werkwijze

Deel A – Dichtheid vaste stoffen

1. Weeg elk metaalblokje (m). Vul de maatcilinder met 50,0 mL water. Doe het blokje erin. Lees het nieuwe volume af. Bereken V = V_nieuw − 50,0 mL.
2. Bereken ρ = m / V. Vergelijk met de tabelwaarden en identificeer het metaal.

Deel B – Dichtheid vloeistoffen

1. Weeg een leeg bekerglas (m₀). Voeg exact 20,0 mL vloeistof toe (maatcilinder). Weeg opnieuw (m). Bereken ρ = (m − m₀) / 20,0.
2. Herhaal voor water, ethanol en olie.

Meettabel

Verwerkingsvragen

1. Een voorwerp heeft m = 54,0 g en V = 20,0 cm³. Bereken ρ en identificeer het metaal.
2. Verklaar met dichtheden waarom olie boven op water blijft drijven.
3. Een goudkleurig voorwerp heeft ρ = 8,9 g/cm³. Is het echt goud (ρ = 19,3 g/cm³)? Verklaar.

Uitwerking

V1: ρ = 54,0 / 20,0 = 2,70 g/cm³ → dit is aluminium.

V2: ρ_olie ≈ 0,92 g/cm³ < ρ_water = 1,00 g/cm³. Een stof drijft als zijn dichtheid kleiner is dan die van de vloeistof eronder. Olie heeft een lagere dichtheid dan water, dus olie drijft boven water.

V3: Nee. De gemeten dichtheid (8,9 g/cm³) klopt met koper (8,96 g/cm³), niet met goud (19,3 g/cm³). Het is waarschijnlijk vergulde koper (“pinchbeck”).

Benodigde laboratoriumapparatuur van Labvakhandel

Labvakhandel levert analytische balansen, maatcilinders en metaalblokjessets voor dichtheidsbepaling in het voortgezet scheikundeonderwijs.

Bekijk het assortiment of neem contact op voor advies.

Meer practicumopdrachten

Ontdek alle practica in de Labvakhandel kennisbank — voor biologie, scheikunde en natuurkunde.