De term reagens is een van de meest gebruikte woorden in het analytische en preparatieve laboratorium — en tegelijk een van de meest impliciet gebruikte. In dit artikel wordt de definitie behandeld, het verschil met begrippen als analyt, matrix en standaard, welke kwaliteitsklassen er zijn en waarom de keuze van het juiste reagens bepalend is voor de betrouwbaarheid van uw analyse.
Een reagens is een chemische stof of oplossing die aan een reactiemengsel wordt toegevoegd om een chemische reactie op gang te brengen, te detecteren of te meten. Het reagens gaat een reactie aan met de doelstof — de analyt — of met een andere component in het monster. Het meervoud van reagens is reagentia. Reagentia kunnen enkelvoudige stoffen zijn (natriumhydroxide, ijzer(III)chloride, jodium), gecombineerde oplossingen (Fehling A en B, biureetreagens, Griess-reagens) of complete kits met meerdere flesjes voor één specifieke bepaling.
De term is ruimer dan gewoon "chemicalie": elke chemicalie kan als reagens worden ingezet, maar niet elke chemicalie in het lab is een reagens. Een oplosmiddel dat uitsluitend als drager fungeert (zoals water in een verdunning) is technisch geen reagens; een oplosmiddel dat actief deelneemt aan de reactie (zoals methanol in een verestering) is dat wel. In de praktijk gebruikt men de term losser en verwijst men naar vrijwel elke chemicalie die uit het reagentiakast komt als reagens.
In een analytische bepaling spelen doorgaans vier verschillende rollen een rol, die vaak worden verward maar functioneel duidelijk verschillen.
De analyt is de stof die u wilt bepalen. Bij een chloridebepaling in drinkwater is chloride de analyt; bij een eiwitbepaling in serum is het eiwit de analyt. De hoeveelheid, concentratie of eigenschap van de analyt is het meetdoel.
De matrix is alle overige stof in het monster naast de analyt. Bij de chloridebepaling in drinkwater is het water zelf plus alle andere opgeloste bestanddelen (calcium, magnesium, sulfaat, organische stof) de matrix. De matrix kan de bepaling beïnvloeden — matrixeffecten zijn een terugkerend thema in de analytische validatie.
Het reagens is de stof die u toevoegt om de analyt te doen reageren, zichtbaar te maken of te binden. Bij de chloridebepaling volgens Mohr is zilvernitraat het reagens dat met chloride neerslaat als AgCl. Het reagens is niet wat u wilt meten — het is wat u gebruikt om te meten.
De standaard (of ijkoplossing) is een oplossing met een exact bekende concentratie van de analyt of van een gerelateerde referentiestof. Standaarden worden gebruikt om de meetmethode te kalibreren of om de titer van een reagensoplossing te bepalen. Voor de eisen aan primaire referentiestoffen verwijzen wij naar ons artikel over primaire standaarden.
Niet elk reagens is even zuiver, en niet elke toepassing vereist dezelfde zuiverheid. Reagentia worden geleverd in verschillende kwaliteitsklassen — van technisch tot ultrapuur — waarbij een hogere klasse strengere specificaties heeft voor het gehalte werkzame stof, het gehalte aan bepaalde onzuiverheden en soms ook voor eigenschappen als restwater, zware metalen of UV-absorptie bij specifieke golflengten.
De belangrijkste kwaliteitsklassen zijn (van laag naar hoog):
De keuze van de juiste kwaliteitsklasse is een economische en technische afweging: ultrapuur is aanzienlijk duurder dan technisch, terwijl technisch een gevoelige analyse kan verstoren. Voor een volledige uitleg per kwaliteitsklasse en toepassingsgebied verwijzen wij naar ons artikel over zuiverheidsgraden van chemicaliën.
Naast de vier hoofdrollen zijn er nog enkele terugkerende begrippen die aan het reagens grenzen:
De meeste reagentia worden in het lab bereid uit een vaste stof of geconcentreerde stockoplossing volgens een voorgeschreven procedure. De nauwkeurigheid van deze bereiding bepaalt de betrouwbaarheid van de latere meting. Voor een volledige praktische instructie verwijzen wij naar ons artikel over oplossingen bereiden. Voor titraties waarin de exacte concentratie kritiek is, wordt de verse reagensoplossing altijd gestandaardiseerd tegen een primaire standaard voordat zij als titrant wordt gebruikt.
De houdbaarheid van een reagens hangt af van de chemische stabiliteit, de bewaartemperatuur, de aanwezigheid van licht en zuurstof, en of de fles al is aangebroken. Sommige reagentia zijn intrinsiek stabiel (natriumchloride, kaliumhydrogenftalaat), andere zijn hooguit enkele weken houdbaar in oplossing (Karl Fischer-reagens, sommige indicatoroplossingen). De richtlijnen per stofcategorie en de omgang met aangebroken flessen worden behandeld in ons artikel over reagentia bewaren en houdbaarheidsduur.
In een gekwalificeerd laboratorium (ISO 17025, GLP, GMP) is elke reagensfles gekoppeld aan een uniek nummer waarmee het lotnummer, de bereidingsdatum, de vervaldatum en de gebruiker traceerbaar zijn. Voor de veiligheidsinformatie en de wettelijke etiketteringsplicht van een reagens verwijzen wij naar het veiligheidsinformatieblad (VIB) dat de fabrikant meelevert.
Bij een titratie is de titrant het reagens: een reagensoplossing met bekende concentratie die druppelsgewijs wordt toegevoegd tot de analyt volledig heeft gereageerd. Klassieke titratiereagentia zijn NaOH voor zuur-basetitratie, AgNO₃ voor argentometrie, EDTA voor complexometrie en KMnO₄ voor permanganometrie.
Bij fotometrische analyses vormt de analyt met een reagens een gekleurd complex dat spectrofotometrisch wordt gemeten. Bekende voorbeelden zijn de Bradford-reagens en BCA-reagens voor eiwitkwantificering, het Griess-reagens voor nitriet en de fenol-hypochloriet-methode voor ammonium.
Bij gaschromatografie en HPLC worden analyten die zelf niet detecteerbaar of moeilijk scheidbaar zijn eerst omgezet met een derivatiseringsreagens. BSTFA en MSTFA (voor silylering), dansylchloride (voor fluorescente derivaten) en OPA (voor aminozuur-analyse) zijn veelgebruikte derivatiseringsreagentia.
In klinisch-chemische en biochemische bepalingen zijn enzymen en cofactoren de reagentia. Voor glucosebepaling wordt hexokinase of glucose-oxidase gebruikt; voor cholesterol cholesteroloxidase in combinatie met peroxidase en een kleurgevende cosubstantie.
Een chemicalie is elk chemisch product in het laboratorium; een reagens is specifiek een chemicalie die wordt toegevoegd om een reactie te bewerkstelligen of te meten. Elke reagens is een chemicalie, maar niet elke chemicalie wordt in een gegeven experiment als reagens ingezet. Een oplosmiddel dat alleen dient om de analyt op te lossen zonder aan de reactie deel te nemen, is doorgaans geen reagens.
De aanduiding "reagens-graad" (ook: reagent-grade of ACS reagent) betekent dat het product voldoet aan de specificaties van de American Chemical Society voor die stof. Dit is een hoge zuiverheidsklasse, geschikt voor de meeste analytische toepassingen. De precieze specificaties per stof zijn vastgelegd in het naslagwerk "Reagent Chemicals" van de ACS.
Ja. Reagentia hebben een houdbaarheidsduur, hetzij door chemische ontleding (peroxides, chloor, sommige indicatoren), hetzij door absorptie uit de lucht (natriumhydroxide neemt CO₂ op, waterhoudende zouten kunnen kristalwater verliezen of juist opnemen). Een verlopen reagens kan onnauwkeurige of foutieve meetresultaten geven. Voor titraties wordt daarom bij elke gebruikssessie de titer van het reagens gecontroleerd of gestandaardiseerd.
Een derivatiseringsreagens zet de analyt om in een chemisch verwant maar beter meetbaar derivaat. Redenen om te derivatiseren zijn onder andere: het analyt vluchtig maken voor gaschromatografie, een chromofoor of fluorofoor invoeren voor betere detectie, of de polariteit veranderen voor betere chromatografische scheiding. Silylering, acylering, alkylering en fluorescente labeling zijn de meest voorkomende derivatiseringstechnieken.
Een blancoreagens is niet een apart soort reagens, maar de aanduiding voor het toevoegen van alle reagentia zoals in de gewone bepaling — maar zonder de analyt. De meting van dit blanco laat zien welk signaal er ontstaat door de reagentia zelf, ongeacht de aanwezigheid van analyt. Het blancosignaal wordt van het monstersignaal afgetrokken om een nauwkeurige analytmeting te krijgen.
De term "universeel reagens" is geen wetenschappelijk gedefinieerd begrip maar wordt informeel gebruikt voor reagentia met een breed toepassingsgebied, zoals universele indicator (een mengsel van pH-indicatoren dat over het hele pH-bereik verschillende kleuren geeft) of universeel bufferreagens (mengsels die over een breed pH-bereik als buffer werken, bijvoorbeeld Britton-Robinson-buffer).
Labvakhandel levert een breed assortiment analytische reagentia in verschillende kwaliteitsklassen — van pro analysi tot HPLC-graad en ultrapuur. Kant-en-klare reagenskits, titratiereagentia, indicatoroplossingen, buffers en referentiematerialen zijn snel leverbaar. Neem contact op voor advies over de juiste kwaliteitsklasse voor uw toepassing of bekijk het assortiment.
Disclaimer: De informatie in dit artikel is bedoeld als algemene technische toelichting. Canidae Seal B.V. / Labvakhandel.nl aanvaardt geen aansprakelijkheid voor de toepassing van deze informatie in specifieke analytische, klinische of industriële situaties. Raadpleeg voor uw eigen toepassing altijd de geldende normen, vakliteratuur en de documentatie van fabrikant en apparatuur.
Inloggen
Wachtwoord vergeten
Account aanmaken
Uw winkelwagen is leeg.
