Zuiverheidsgraden van chemicaliën

Niet elke chemicaliënkwaliteit is geschikt voor elke toepassing. Een stof die prima voldoet voor industrieel reinigingswerk kan een HPLC-analyse volledig verstoren. De zuiverheidskwaliteit van een chemicaliën is daarmee één van de meest bepalende factoren bij de keuze van een reagens. Dit artikel geeft een volledig overzicht van de gangbare zuiverheidsgraden — van technisch tot ultrapuur — en legt uit welke kwaliteit u voor welke toepassing nodig hebt.

Waarom is de zuiverheidskwaliteit van chemicaliën belangrijk?

Elke chemicaliënkwaliteit stelt specifieke eisen aan het gehalte aan verontreinigingen. Die verontreinigingen — ook wel matrix-constituenten of onzuiverheden (impurities) genoemd — kunnen afkomstig zijn van het productieproces, de grondstof of de verpakking. Afhankelijk van de toepassing kunnen ze:

  • de meetuitslag van een analyse beïnvloeden (bijv. storende UV-absorptie bij HPLC)
  • een chemische reactie verstoren (bijv. spoormetalen die als katalysator werken)
  • de veiligheid of werking van een farmaceutisch eindproduct in gevaar brengen
  • een halfgeleiderprocesproduct onbruikbaar maken door deeltjescontaminatie

De zuiverheidskwaliteit bepaalt ook de prijs: hogere zuiverheid vereist extra zuiveringsstappen en uitgebreidere kwaliteitscontrole. Het heeft dan ook geen zin om dure HPLC-grade oplosmiddelen te gebruiken voor een eenvoudige reinigingsprocedure, terwijl het gebruik van technische kwaliteit voor een gevoelige analyse leidt tot onbetrouwbare resultaten.

Hoe weet u welke zuiverheidskwaliteit u nodig hebt? De benodigde kwaliteit volgt uit de methode die u toepast. Een genormeerde analysemethode (bijv. een ISO- of farmacopee-methode) specificeert doorgaans de minimale kwaliteitsklasse van elk reagens. Ontbreekt zo’n specificatie, dan geldt als vuistregel: gebruik p.a.-kwaliteit voor kwantitatieve analyses, en kies een specialistische grade (HPLC, trace metal) zodra de methode gevoelig is voor de specifieke verontreinigingen die in die grades zijn gelimiteerd.

Overzicht van zuiverheidsgraden

Overzicht van zuiverheidsgraden van chemicaliën: van technisch tot ultrapuur

Technische kwaliteit (tech.)

De technische kwaliteit is de laagste gangbare zuiverheidsgraad. Stoffen met de aanduiding “technisch” worden geproduceerd voor industrieel gebruik: reinigingsprocessen, waterbehandeling, bulksynthese en soortgelijke toepassingen waarbij de exacte samenstelling minder kritisch is. De zuiverheid ligt doorgaans tussen de 95 en 99%, maar varieert per stof en fabrikant. Er zijn geen gestandaardiseerde normdocumenten voor technische kwaliteit; de specificatie is fabrikant- en productgebonden.

Technische kwaliteit is niet geschikt voor analytisch labwerk, farmaceutische toepassingen of toepassingen waarbij nauwkeurige concentraties vereist zijn.

Wat is het verschil tussen technische kwaliteit en p.a.? Het meest wezenlijke verschil zit niet alleen in de zuiverheidspercentages, maar in de certificering en traceerbaarheid. Technische kwaliteit hoeft niet te voldoen aan gestandaardiseerde normen voor specifieke verontreinigingen; een CoA ontbreekt vaak of is beperkt van omvang. P.a.-kwaliteit daarentegen is gespecificeerd per lot, waarbij maximale gehalten aan storende ionen (zware metalen, chloride, sulfaat) zijn vastgelegd en getoetst. Dat maakt p.a. geschikt voor kwantitatieve analyse, en technische kwaliteit niet.

CP – Chemically Pure

CP-kwaliteit (Chemically Pure) is een stap hoger dan technisch en is bestemd voor algemeen labgebruik waarbij de stof vrij moet zijn van zichtbare verontreinigingen. Typische toepassingen zijn kwalitatieve reacties, het bereiden van niet-kritische oplossingen en didactisch laboratoriumwerk. De zuiverheid is doorgaans boven de 99%, maar er zijn geen wettelijk verankerde normen voor de toegestane verontreinigingen per element.

Wat betekent CP-kwaliteit bij chemicaliën? CP staat voor Chemically Pure en geeft aan dat een stof geen zichtbare onzuiverheden bevat en voldoende zuiver is voor kwalitatief labwerk. CP is geen internationale norm maar een beschrijvende aanduiding: de exacte specificaties en testprotocollen verschilLen per fabrikant. Voor kwantitatieve analyses waarbij nauwkeurige grenswaarden voor verontreinigingen gelden, volstaat CP-kwaliteit niet; daarvoor is p.a. het minimale startpunt.

p.a. – pro analysi

De aanduiding p.a. (pro analysi, “voor analyse”) is de meest gebruikte kwaliteit in het analytisch laboratorium. Deze aanduiding geeft aan dat de stof voldoet aan de eisen voor kwantitatieve analyse: titraties, gravimetrie, spectrofotometrie en soortgelijke methoden waarbij de zuiverheid van het reagens de nauwkeurigheid van de uitkomst direct beïnvloedt. De zuiverheid is doorgaans ≥99,5%, en het maximale gehalte aan storende ionen (bijv. zware metalen, chloride, sulfaat) is vastgelegd in het veiligheidsinformatieblad (VIB) en het Certificate of Analysis (CoA).

Wat betekent p.a. bij chemicaliën? P.a. staat voor het Latijnse pro analysi, letterlijk “voor analyse”. Het is een kwaliteitsaanduiding die aangeeft dat een stof voldoet aan de vereisten voor gebruik in kwantitatief analytisch labwerk. Dat betekent in de praktijk: een vastgelegd minimumgehalte van de hoofdcomponent (doorgaans ≥99,5%), maximale grenswaarden voor kritische verontreinigingen per element, en per-lot-verificatie via een Certificate of Analysis. P.a.-kwaliteit is internationaal gestandaardiseerd in ISO 6353 (Reagents for chemical analysis), waardoor specificaties vergelijkbaar zijn tussen verschillende leveranciers.

P.a.-kwaliteit is internationaal gestandaardiseerd in ISO 6353. Leveranciers leveren bij elk lot een CoA met de gemeten waarden voor de gespecificeerde parameters.

Wat is het verschil tussen p.a. en ACS Reagent? Beide kwaliteitsklassen zijn bestemd voor analytisch labwerk en zijn in de praktijk voor de meeste toepassingen uitwisselbaar. Het verschil zit in de normering: p.a. verwijst naar de Europese ISO 6353-specificatie, terwijl ACS Reagent is gebaseerd op de normen van de American Chemical Society. De gespecificeerde parameters en grenswaarden kunnen per stof licht afwijken. In Europa is p.a. de gangbare standaard; in Noord-Amerika geldt ACS Reagent als referentiekwaliteit.

ACS Reagent

De aanduiding ACS Reagent verwijst naar de normen van de American Chemical Society (ACS Committee on Analytical Reagents). ACS Reagent-kwaliteit is vergelijkbaar met p.a. maar gebaseerd op de Amerikaanse specificaties uit de publicatie Reagent Chemicals. In de praktijk zijn ACS Reagent en p.a. voor de meeste analytische toepassingen uitwisselbaar. ACS Reagent is de standaard voor Noord-Amerikaans analytisch labwerk; in Europa wordt vaker p.a. of de ISO-6353-specificatie gebruikt.

Farmacopee-kwaliteiten: Ph. Eur., USP en BP

Farmacopee-kwaliteiten zijn bedoeld voor stoffen die worden toegepast in de farmaceutische productie, kwaliteitscontrole van geneesmiddelen of als hulpstof in farmaceutische formuleringen. De drie meest gangbare farmacopee-normen zijn:

Afkorting Naam Toepassingsgebied
Ph. Eur. Europese Farmacopee (Pharmacopoea Europaea) Europa; wettelijk verplicht voor geneesmiddelenproductie in EU
USP United States Pharmacopeia Verenigde Staten en internationaal gebruikt
BP British Pharmacopoeia Verenigd Koninkrijk; ook in voormalige Britse invloedssfeer

Elke farmacopee schrijft per stof de identiteitstest, het minimale zuiverheidsgehalte en de maximale gehalten aan specifieke verontreinigingen voor. Leveranciers die farmacopee-kwaliteit leveren, moeten per lot een CoA overleggen waaruit blijkt dat aan alle farmacopee-testen is voldaan. Farmacopee-kwaliteit vereist ook naleving van GMP-principes (Good Manufacturing Practice) in het productieproces.

Wat is het verschil tussen Ph. Eur. en USP? Beide farmacopeeën stellen vergelijkbare eisen aan de zuiverheid van farmaceutische grondstoffen, maar hanteren eigen testmethoden en grenswaarden die per stof kunnen verschillen. Ph. Eur. is in de Europese Unie wettelijk bindend voor de productie en kwaliteitscontrole van geneesmiddelen; USP geldt als referentie in de Verenigde Staten en wordt internationaal breed erkend. Voor stoffen die worden geleverd in zowel de EU als de VS voorzien leveranciers doorgaans een dubbele certificering (Ph. Eur./USP).

HPLC-grade

HPLC-grade (ook: LC-MS grade of gradient grade) is een specialistische kwaliteit voor oplosmiddelen die worden gebruikt als mobiele fase in vloeistofchromatografie. De specificatie richt zich primair op UV-transparantie: de absorptie bij de detectiegolflengte mag bepaalde grenzen niet overschrijden. Typische eisen zijn een absorptie van minder dan 0,01 AU bij 210 nm voor acetonitril en methanol.

Voor LC-MS-toepassingen (koppeling van vloeistofchromatografie met massaspectrometrie) gelden nog strengere eisen: de oplosmiddelen moeten vrijwel vrij zijn van niet-vluchtige residuen die de ionisatie verstoren. Hiervoor is de aanduiding LC-MS grade of Optima grade (fabrikantspecifiek) in gebruik.

Kan ik p.a.-oplosmiddelen gebruiken als mobiele fase in HPLC? Dat is in veel gevallen niet aan te raden. P.a.-kwaliteit garandeert een hoge chemische zuiverheid maar stelt geen eisen aan UV-absorptie of niet-vluchtige residuen. Bij UV-detectie onder 250 nm kunnen storende absorbers in p.a.-oplosmiddelen het basislijnniveau verhogen en de gevoeligheid van de detectie verlagen. Voor routinematige HPLC-analyses met UV-detectie verdient HPLC-grade de voorkeur; voor LC-MS-toepassingen is LC-MS grade vereist om ionisatiesuppressie te voorkomen.

GC-grade en Pesticide-grade

GC-grade oplosmiddelen zijn geoptimaliseerd voor gebruik als injectieoplosmiddel of als oplosmiddel voor de te analyseren monsters in gaschromatografie. De specificatie richt zich op de afwezigheid van componenten die een GC-detector (FID, ECD, NPD) zouden activeren. Pesticide-grade oplosmiddelen voldoen aan extra eisen voor residuanalyse: de achtergrondrespons bij ECD-detectie moet extreem laag zijn.

Wat betekent GC-grade bij een oplosmiddel? GC-grade geeft aan dat een oplosmiddel is gespecificeerd voor gebruik in gaschromatografie. Daarbij gelden geen UV-transparantie-eisen zoals bij HPLC-grade, maar wel strikte limieten voor interfererende verbindingen die een vlam-ionisatiedetector (FID) of elektronenvangsdetector (ECD) zouden activeren. GC-grade oplosmiddelen worden getest op gaschromatografische zuiverheid: het chromatogram van het oplosmiddel zelf mag geen pieken bevatten boven een vastgestelde respons. Pesticide-grade is een strengere variant waarbij specifiek de ECD-respons wordt gelimiteerd, essentieel bij pesticideresiduprogramma’s.

Trace metal grade

Trace metal grade — ook aangeduid als “voor spooranalyse” of “sub-ppb kwaliteit” — is bestemd voor de bepaling van sporenelementen met technieken als ICP-MS, ICP-OES en GFAAS. Het gehalte aan storende metaalionen is hierbij de kritische parameter. Specificaties vereisen doorgaans een metaalgehalte van minder dan 1 ppb (1 μg/kg) per element, soms zelfs minder dan 0,1 ppb voor de meest gevoelige technieken.

Zuren in trace metal grade (zoutzuur, salpeterzuur, zwavelzuur) worden geproduceerd via sub-boiling destillatie in PTFE-apparatuur om metaalcontaminatie vanuit het productieproces te vermijden.

Wat is sub-boiling destillatie en waarom wordt het gebruikt voor trace metal grade zuren? Bij sub-boiling destillatie wordt het zuur verwarmd tot nét onder het kookpunt, zodat het langzaam verdampt zonder daadwerkelijk te koken. De zure damp condensart vervolgens in een aparte opvangfles. Omdat bij dit proces geen turbulent koken optreedt, worden er geen metaaldeeltjes of aerosoldruppels meegesleurd vanuit het oorspronkelijke vloeistofoppervlak. De gehele apparatuur — destillatievat, condensor en opvangfles — is vervaardigd uit PTFE (polytetrafluorethyleen), dat geen metalen afgeeft aan het zuur. Het resultaat is een zuur met een metaalgehalte in het sub-ppb-bereik, geschikt voor ICP-MS-analyses waarbij de blanco-bijdrage van het zuur verwaarloosbaar moet zijn.

Wanneer hebt u trace metal grade nodig in plaats van p.a.? Bij spoorelementenanalyse met ICP-MS of GFAAS kunnen zelfs de metaalgehalten in p.a.-kwaliteit zuren en oplosmiddelen de blanco-waarden verhogen en de aantoonbaarheidsgrens verslechteren. Trace metal grade is vereist zodra de te meten concentraties in het bereik van μg/L (ppb) of lager liggen. Voor analyses boven de mg/L-grens is p.a. doorgaans toereikend, mits de blanco-correctie adequaat wordt uitgevoerd.

Ultrapuur / Suprapur / Semiconductor grade

De hoogste zuiverheidsgraden zijn bestemd voor de halfgeleiderindustrie en voor de productie van referentiematerialen. Fabrikantspecifieke aanduidingen als Suprapur en Ultrapur verwijzen naar extreem lage gehalten aan zowel metallische als niet-metallische verontreinigingen en aan deeltjes. De SEMI-normen (Semiconductor Equipment and Materials International) definiëren de specificaties voor de halfgeleiderindustrie per stof en procestoepassing.

Cell culture grade en BioReagent

Stoffen bestemd voor celkweek, microbiologie of moleculaire biologie dragen de aanduiding cell culture grade, BioReagent of molecular biology grade. De kritische parameters zijn hier van biologische aard: de stof mag niet cytotoxisch zijn, moet vrij zijn van endotoxinen (lipopolysacchariden van gram-negatieve bacterieën, gekwantificeerd via de endotoxinebepaling (LAL-test)) en mag geen DNase- of RNase-activiteit vertonen. Dit type kwaliteit is niet gespecificeerd in één internationale norm; elke leverancier hanteert eigen testprotocollen.

Wat is molecular biology grade? Molecular biology grade is een kwaliteitsaanduiding voor chemicaliën die worden gebruikt in technieken als PCR, elektroforese, blotting en klonering. De vereisten zijn geënt op het voorkomen van enzymatische degradatie van nucleïnezuren: de stof moet vrij zijn van DNase- en RNase-activiteit, en mag geen protease-activiteit vertonen. Daarnaast zijn grenswaarden vastgesteld voor endotoxinen, die celgebaseerde assays kunnen verstoren. Molecular biology grade overlapt gedeeltelijk met cell culture grade, maar legt extra nadruk op de afwezigheid van nucleasen — relevant voor RNA-gevoelige toepassingen zoals RT-PCR en Northern blotting.

Wat is het verschil tussen cell culture grade en p.a. voor gebruik in biologische experimenten? P.a.-kwaliteit garandeert chemische zuiverheid maar test niet op biologische activiteit. Een stof met p.a.-specificatie kan cytotoxisch zijn, endotoxinen bevatten of enzymatische activiteit vertonen die celkweek of moleculaire biologie-experimenten verstoort. Cell culture grade en molecular biology grade voegen aan de chemische specificatie een biologische testbatterij toe. Voor toepassingen met levende cellen of nucleïnezuren is de biologische specificatie bepalend, niet de chemische zuiverheidsgraad.

Food grade en levensmiddelenkwaliteit

Chemicaliën met de aanduiding food grade of levensmiddelenkwaliteit zijn bedoeld voor toepassingen waarbij de stof in direct contact kan komen met voedingsmiddelen of als additief in levensmiddelen wordt gebruikt. De wettelijke basis in de EU is Verordening (EG) nr. 1333/2008 betreffende levensmiddelenadditieven, aangevuld door productspecifieke verordeningen voor hulpstoffen zoals smaakstoffen, enzymen en extractiemiddelen. Stoffen die in levensmiddelen worden toegepast krijgen een E-nummer toegewezen na beoordeling door de EFSA (European Food Safety Authority).

Food grade is geen eenduidige analytische specificatie zoals p.a. of Ph. Eur., maar een wettelijke toelatingstatus. Een stof kan tegelijkertijd food grade én p.a.-kwaliteit zijn, of food grade maar analytisch minder zuiver dan p.a. De kritische parameters zijn bij food grade van toxicologische en microbiologische aard: maximale gehalten aan zware metalen (lood, arseen, kwik, cadmium), afwezigheid van pathogene micro-organismen en residuen van extractiemiddelen. Deze eisen zijn vastgelegd in de EU-specificaties voor voedingsadditieven en in nationale interpretaties daarvan.

Wat is het verschil tussen food grade en p.a. bij chemicaliën? De twee kwaliteitsaanduidingen beoordelen een stof vanuit een andere invalshoek. P.a. is een analytische specificatie: het zuiverheidsgehalte en de grenswaarden voor chemische verontreinigingen zijn vastgelegd per element of verbinding. Food grade is een wettelijke toelatingstatus: de stof mag in contact komen met of worden toegevoegd aan levensmiddelen, waarbij de eisen primair toxicologisch en microbiologisch zijn. Een stof kan beide aanduidingen dragen, maar dat is niet vereist. Voor gebruik als hulpstof in levensmiddelenproductie is de food grade-status wettelijk verplicht; de analytische zuiverheidsgraad (p.a. of lager) wordt aanvullend bepaald door de beoogde toepassing.

In de laboratoriumpraktijk is food grade relevant bij de analyse van levensmiddelen en bij de productie van referentiestandaarden voor voedingsanalyse. Oplosmiddelen die worden gebruikt voor de extractie van levensmiddelencomponenten (bijv. ethanol bij aromatextractie, hexaan bij vetextractie) moeten voldoen aan de EU-verordening voor extractiemiddelen (Richtlijn 2009/32/EG) en mogen residuen achterlaten tot een wettelijk maximum. In die context wordt naast food grade ook de aanduiding residue grade of pesticide grade gehanteerd. Meer over de relatie tussen oplosmiddelkwaliteit en extractietoepassingen leest u in ons artikel over vloeistof-vloeistofextractie (LLE).

Keuzehulp: welke kwaliteit bij welke toepassing?

Keuzehulp chemicaliënkwaliteiten: welke zuiverheidsgraad bij welke analytische of industriele toepassing

Het Certificate of Analysis (CoA)

Bij iedere levering van een reagens- of analysegraad chemicaliën hoort een Certificate of Analysis (CoA). Het CoA is het kwaliteitsdocument dat per lot aangeeft welke parameters zijn getest en welke waarden zijn gemeten. Het is niet hetzelfde als het veiligheidsinformatieblad (VIB): het VIB beschrijft de veiligheidsrisico’s van een stof, terwijl het CoA de analytische specificatie van een specifiek lot vastlegt.

Hoe leest u een Certificate of Analysis? Een CoA is opgebouwd rond het lotnummer (batch number) als centrale identificator. Controleer eerst of het lotnummer op het CoA overeenkomt met het lotnummer op de verpakking; is dat niet het geval, dan zegt het document niets over de kwaliteit van het geleverde materiaal. Vervolgens leest u het zuiverheidsgehalte af voor de hoofdcomponent — bij p.a.-kwaliteit doorgaans ≥99,5% — gevolgd door de tabel met gemeten waarden voor de gespecificeerde verontreinigingen. Elke parameter wordt vergeleken met de grenswaarde uit de norm (bijv. ISO 6353 of de farmacopee). Onderaan staat de goedkeuring of handtekening van de verantwoordelijke kwaliteitscontroleur, die bevestigt dat het lot de specificaties haalt.

Op een CoA staan doorgaans de volgende gegevens:

  • Productnaam, CAS-nummer en EG-nummer
  • Lotnummer (batch number) en productiedatum
  • Zuiverheidsgehalte (gehalte van de hoofdcomponent)
  • Gehalten aan gespecificeerde verontreinigingen (met de grenswaarden uit de norm)
  • Toegepaste analysemethoden (titratieresultaten, ICP-metingen, UV-absorptie)
  • Handtekening of goedkeuring van de verantwoordelijke kwaliteitscontroleur

Het lotnummer op het CoA moet overeenkomen met het lotnummer op de verpakking. Bij twijfel over de authenticiteit of actualiteit van een CoA kunt u dit verifiëren via de website van de fabrikant of via uw leverancier.

Moet het CoA-lotnummer overeenkomen met de verpakking? Ja, dit is een fundamentele vereiste, zeker in gereguleerde omgevingen (GMP, GLP, ISO 17025). Een CoA van een ander lot geeft geen uitsluitsel over de kwaliteit van het geleverde materiaal, ook niet als het van hetzelfde product betreft. Bewaar het CoA bij de bijbehorende verpakking of leg de lotkoppeling schriftelijk vast in uw laboratoriumadministratie.

Opslag en houdbaarheid: invloed op zuiverheid

De kwaliteit van een chemicaliën bij levering is niet gegarandeerd als de opslag niet correct plaatsvindt. De voornaamste factoren die de zuiverheid na opening kunnen verlagen zijn:

  • Vocht (hygroscopie): veel anorganische zouten en zuren zijn hygroscopisch en nemen water op uit de omgeving. Dit verlaagt het effectieve gehalte en verstoort gravimetrische bepalingen.
  • Licht: lichtgevoelige stoffen (bijv. zilvernitraat, jodiumverbindingen, sommige organische reagentia) worden bewaard in bruinglas of lichtdichte verpakking.
  • Temperatuur: thermolabiele stoffen degraderen bij te hoge temperatuur. Sommige biologische reagentia vereisen opslag bij −20 °C of lager.
  • Lucht (oxidatie en CO₂-absorptie): basen als natriumhydroxide absorberen CO₂ uit de lucht en vormen natriumcarbonaat; sterke reductiemiddelen oxideren bij luchtcontact.
  • Kruisbesmetting: onjuist gebruik van het oorspronkelijke dopje of van niet-schone spatelgereedschappen introduceert verontreinigingen.

Hoe controleert u of een geopend reagens nog aan de specificatie voldoet? Na opening kan de kwaliteit van hygroscopische stoffen of licht- en luchtgevoelige reagentia achteruitgaan, ook binnen de houdbaarheidstermijn. In gereguleerde omgevingen wordt daarom een heropend reagens vóór gebruik opnieuw gekarakteriseerd (bijv. via droogverliesbepaling of titratie). In minder kritische omstandigheden volstaat visuele inspectie op verkleuring, koekvorming of troebeling, gecombineerd met registratie van de openingsdatum op de verpakking.

De opslagvereisten per stof staan vermeld in rubriek 7 van het veiligheidsinformatieblad (VIB). Voor de regels rond de opslag van gevaarlijke stoffen in opslagruimten verwijzen wij naar het artikel over PGS-15 en de opslag van gevaarlijke stoffen.

Etikettering van chemicaliën: wat vertelt het etiket?

De zuiverheidskwaliteit is vermeld op het etiket van de verpakking, samen met de CAS-naam, het CAS-nummer, het lotnummer en de CLP-gevarenindeling. Een correct CLP-conform etiket bevat de GHS-gevarenpictogrammen, het signaalwoord (Gevaar of Waarschuwing), de H-zinnen en de P-zinnen. Voor een uitgebreide toelichting op de verplichte etiketteringselementen verwijzen wij naar ons artikel over chemicaliënetikettering in het laboratorium.

Werkt u met zelfgemaakte oplossingen of verdunningen? Dan bent u verplicht deze eveneens te voorzien van een volledig CLP-conform etiket. Gebruik daarvoor onze gratis GHS etiketgenerator, waarmee u direct afdrukklare etiketten samenstelt.

REACH, CLP en de rol van de leverancier

De REACH-verordening (EG) 1907/2006 en de CLP-verordening (EG) 1272/2008 bepalen hoe gevaarlijke chemicaliën in de EU worden geregistreerd, ingedeeld en van informatie voorzien. Voor de koper van een chemicaliën zijn twee verplichtingen van de leverancier van direct belang:

  • De leverancier is verplicht bij iedere levering van een gevaarlijke stof een actueel en REACH-conform veiligheidsinformatieblad (VIB) mee te leveren of op verzoek te verstrekken.
  • De CLP-indeling op het etiket en in het VIB moet overeenkomen met de geharmoniseerde indeling uit de CLP-verordening of de zelfclassificering van de fabrikant op basis van beschikbare toxicologische gegevens.

Voor stoffen op de SVHC-kandidatenlijst (Substances of Very High Concern) gelden aanvullende informatieverplichtingen. Bij twijfel over de REACH-status van een stof raadpleegt u het ECHA-informatieportaal of vraagt u uw leverancier om de meest recente REACH-registratiedocumentatie.

RoHS (Restriction of Hazardous Substances) is van toepassing op elektrische en elektronische apparatuur en beperkt het gebruik van bepaalde chemicaliën (zoals lood, kwik en cadmium) in die producten. RoHS is niet van toepassing op chemicaliën als zodanig, maar wel relevant voor laboratoria die analysemethoden voor RoHS-compliance uitvoeren: de referentiestandaarden en oplossingspakketten voor die analyses moeten aan de hoogste zuiverheidseisen voldoen.

Triviale namen en synoniemen

In de praktijk worden chemicaliën vaak aangeduid met triviale namen, volksnamen of handelsbenamingen in plaats van de IUPAC-naam die op het etiket staat. Wie weet dat “blauw vitriool” koper(II)sulfaatpentahydraat is, of dat “ijsazijn” watervrij azijnzuur aanduidt, kan een etiket en VIB sneller en juister interpreteren. Ons artikel over bekende chemicaliën, triviale namen en E-nummers biedt een uitgebreid overzicht.

Chemicaliën in het onderwijs

Voor scheikundepractica op middelbare scholen en beroepsopleidingen volstaat doorgaans CP- of p.a.-kwaliteit. De keuze wordt bepaald door het type proef: kwalitatieve demonstraties zijn minder veeleisend dan kwantitatieve titraties waarbij de nauwkeurigheid van het resultaat direct afhangt van de zuiverheid van het reagens. Scholen zijn — net als professionele laboratoria — verplicht de chemicaliën correct te etiketteren en de bijbehorende VIB’s beschikbaar te stellen in het practicumlokaal. Zie ook ons artikel over chemicaliënetikettering in het laboratorium.

Veelgestelde vragen over zuiverheidsgraden

Mag ik een hogere zuiverheidsgraad gebruiken als een lagere is voorgeschreven? In principe wel: een hogere zuiverheidsgraad voldoet altijd aan de eisen van een lagere. Praktische bezwaren zijn de hogere kosten en, in sommige gevallen, een afwijkende samenstelling van de matrix (bijv. afwijkende stabilisatoren in ultrapur-oplosmiddelen die sommige analyses kunnen beïnvloeden). Volg bij twijfel altijd de specificatie van de methode.

Wat betekent “voor synthese” (purum of synth.) op een chemicaliënfles? De aanduiding “voor synthese” of purum duidt op een kwaliteit die geschikt is voor preparatieve organische synthese, maar waarbij de zuiverheidsspecificatie minder streng is dan p.a. Het gehalte van de hoofdcomponent is vastgelegd, maar de limieten voor individuele verontreinigingen zijn ruimer. Deze kwaliteit is doorgaans niet geschikt voor nauwkeurige kwantitatieve analyses.

Is de houdbaarheid van p.a.-kwaliteit anders dan van technische kwaliteit? De houdbaarheidstermijn wordt primair bepaald door de chemische eigenschappen van de stof (hygroscopie, licht- en luchtgevoeligheid, reactiviteit) en niet rechtstreeks door de zuiverheidsgraad. Wel stellen hogere kwaliteitsklassen strengere eisen aan de verpakking — denk aan inerte atmosfeer, septumflessen of lichtdichte verpakking — wat de houdbaarheid in de praktijk gunstig beïnvloedt.

Hoe wordt de zuiverheid van een chemicaliën gemeten? De meetmethode is stof- en kwaliteitsklasse-afhankelijk. Voor de hoofdcomponent wordt bij organische stoffen vaak titrimetrie (bijv. zuur-base- of redoxtitratie) of gaschromatografie ingezet; bij anorganische zouten zijn titrimetrie en gravimetrie gebruikelijk. Verontreinigingen worden gemeten via ICP-OES of ICP-MS voor metaalsporen, ionenchromatografie voor anionen (chloride, sulfaat), en UV-absorptiemetingen voor chromatografie-oplosmiddelen. De toegepaste methoden en de verkregen meetwaarden zijn terug te vinden op het Certificate of Analysis (CoA), dat per lot door de fabrikant wordt opgesteld en verstrekt.

Wat zijn speciale chemicaliën? De term “speciale chemicaliën” (in het Engels: specialty chemicals) heeft in een laboratoriumcontext een andere betekenis dan in de brede chemische industrie. In de industrie verwijst de term naar hoogwaardige chemicaliën met een specifieke functie, ter onderscheid van bulkchemicaliën (commodity chemicals). In het laboratorium wordt de aanduiding gebruikt voor reagentia met een functioneel gerichte specificatie die verder gaat dan algemene chemische zuiverheid. Dat omvat kwaliteiten als HPLC-grade (gespecificeerd op UV-transparantie), LC-MS grade (vrijwel vrij van niet-vluchtige residuen), trace metal grade (metaalgehalte onder de ppb-grens), cell culture grade (vrij van endotoxinen en nucleasen) en semiconductor grade (deeltjesarm voor halfgeleidertoepassingen). Wat deze kwaliteiten gemeen hebben, is dat de specificatie is afgestemd op één specifieke toepassing of detectietechniek — en niet alleen op de algemene chemische zuiverheid van de stof.

Gerelateerde kennisbankartikelen

Bekijk het volledige assortiment chemicaliën of neem contact op voor advies over de juiste kwaliteit voor uw specifieke toepassing. Labvakhandel levert chemicaliën in diverse zuiverheidsgraden. Voor opslag en verwerking vindt u ook vials en waterbehandelingsapparatuur voor ultrapuur water.


Disclaimer: De informatie in dit artikel is bedoeld als algemene technische toelichting. Canidae Seal B.V. / Labvakhandel.nl aanvaardt geen aansprakelijkheid voor de toepassing van deze informatie in specifieke analytische, klinische of industriële situaties. Raadpleeg voor uw eigen toepassing altijd de geldende normen, vakliteratuur en de documentatie van fabrikant en apparatuur.

Bestellijst

Uw winkelwagen is leeg.