Practicum: Mengsels scheiden – Scheikunde Klas 1 VWO

In dit practicum voor klas 1 vwo schei je een mengsel van zand, keukenzout en water met drie verschillende scheidingsmethoden: filtreren, indampen en destilleren. Je leert welke methode je gebruikt op basis van de eigenschappen van de stoffen in het mengsel.

Leerdoel

Na dit practicum kun je uitleggen wat een mengsel is, de scheidingsmethoden filtreren, indampen en destilleren beschrijven en toepassen, en de juiste methode kiezen op basis van de eigenschappen van stoffen (oplosbaarheid, kookpunt).

Cursusniveau en vakgebied

Niveau: VWO klas 1 | Vak: Scheikunde | Onderwerp: Mengsels en scheidingsmethoden | Filtreren, indampen, destilleren, oplossen, zuivere stoffen vs. mengsels

Benodigdheden

• Bekerglas (250 mL), maatcilinder (100 mL)
• Filtreerstandaard, trechter, filtreerpapierkegel
• Elektrische verwarmingsplaat
• Verdampingsschaaltje (porselein)
• Eenvoudige destillatieopselling (kolf, koeler, opvangbekerglas)
• Zand (fijn, gewassen), keukenzout (NaCl), gedestilleerd water
• Spatel, roerstaaf van glas

Achtergrondinformatie

Een mengsel bestaat uit twee of meer stoffen die door middel van scheidingsmethoden kunnen worden gescheiden. De keuze van de methode hangt af van eigenschappen van de bestanddelen:

• Filtreren: scheidt een onoplosbare vaste stof (zand) van een vloeistof.
• Indampen: verwijdert de vloeistof (water) door verdamping; opgeloste stof (zout) blijft achter.
• Destilleren: scheidt vloeistoffen op basis van kookpuntverschil; water kookt bij 100°C, het zout blijft achter.

Werkwijze

Stap 1 – Mengsel bereiden

1. Los 5 g keukenzout op in 100 mL water in een bekerglas. Roer goed door.
2. Voeg 3 g zand toe. Roer opnieuw. Observeer: lost het zand op?

Stap 2 – Filtreren (zand verwijderen)

1. Vouw het filtreerpapier tot een kegel en plaats het in de trechter op de standaard.
2. Giet het mengsel langzaam door het filter. Bewaar het filtraat (helder zoutwater).
3. Observeer: wat blijft achter op het filter?

Stap 3 – Indampen (zout terugwinnen)

1. Giet 20 mL filtraat in het verdampingsschaaltje. Verwarm op de plaat (laag vermogen).
2. Zodra het water bijna weg is, schakel de verwarming uit. Laat afkoelen.
3. Observeer de kristallen die achterblijven.

Stap 4 – Destilleren (zuiver water opvangen)

1. Giet de rest van het filtraat in de destillatiekolf. Sluit de koeler aan op koud water.
2. Verwarm totdat het water kookt. Vang het destillaat op in het bekerglas.
3. Proef (veilig): is het gedestilleerde water zoutloos?

Meettabel

Verwerkingsvragen

1. Waarom kun je zand niet scheiden van zout door alleen te filtreren (zonder eerst op te lossen)?
2. Leg uit waarom destilleren beter is dan indampen als je zuiver water wilt opvangen.
3. Welke scheidingsmethode gebruik je om olie en water te scheiden? Verklaar.

Uitwerking

V1: Zand is onoplosbaar in water; zout lost wel op. Bij filtreren gaat het opgeloste zout door het filter mee met het water. Zand en zout zijn al gemengd maar los van elkaar; filtreren scheidt alleen vast van vloeistof, niet twee opgeloste stoffen.

V2: Bij indampen verdampt het water en gaat verloren in de lucht. Bij destilleren wordt de damp via de koeler teruggewonnen als vloeibaar, zuiver water. Je kunt het gedestilleerde water opvangen en gebruiken.

V3: Olie en water zijn niet mengbaar (olie drijft boven water). Je gebruikt een scheitrechter: je opent de kraan en laat de onderste vloeistof (water) weglopen; de olie blijft boven achter.

Veiligheidsaanwijzingen

• Gebruik een hittevaste handschoen bij het werken met de verwarmingsplaat.
• Vul de destillatiekolf nooit meer dan half met vloeistof.
• Laat glas afkoelen voor je het aanraakt.

Benodigde laboratoriumapparatuur van Labvakhandel

Labvakhandel levert complete scheidingssets, filtreerstandaarden, destillatiekolven en verwarmingsplaten voor scheikundepractica in de onderbouw van het voortgezet onderwijs. Alle materialen zijn geschikt voor intensief gebruik in de klas en voldoen aan geldende veiligheidsnormen.

Bekijk het assortiment of neem contact op voor advies.

Meer practicumopdrachten

Ontdek alle practica in de Labvakhandel kennisbank — voor biologie, scheikunde en natuurkunde.