Een autoclaaf steriliseert met verzadigde stoom onder druk en is voor de meeste laboratoria de standaard voor het steriliseren van glaswerk, kweekmedia, instrumenten en biologisch afval. De juiste keuze hangt af van uw sterilisatiegoed (soliden, vloeistoffen of afval), het benodigde volume, het type luchtverwijdering (zwaartekracht of vacuüm), of u versneld willen koelen en of er infectieus of genetisch gemodificeerd materiaal wordt verwerkt. Meer achtergrond bij begrippen als N/S/B, cyclusduur en validatie vindt u in het uitgebreide artikel wetenswaardigheden over autoclaven. De onderstaande keuzewijzer leidt u in enkele stappen naar het passende autoclaaftype.
Stoomsterilisatie in een autoclaaf is de meest gebruikte methode in het laboratorium. Bij een standaardcyclus van 121 °C gedurende 15 minuten of 134 °C gedurende circa 3 minuten wordt onder verzadigde stoom en verhoogde druk vrijwel al het aanwezige micro-organisme geïnactiveerd. Droge-hittesterilisatie in een droogstoof of sterilisatieoven vereist duidelijk hogere temperaturen (typisch 160–180 °C, 30–120 minuten) en is voorbehouden aan materialen die stoom niet verdragen of aan glaswerk dat volledig droog moet blijven, zoals bepaalde poeders, oliën en fijnmechanische onderdelen. Chemische sterilisatie met ethyleenoxide of waterstofperoxide-plasma is een specialistische route voor thermolabiele producten en vraagt aparte apparatuur; deze keuzewijzer beperkt zich verder tot stoomautoclaven. De achterliggende normen voor beide routes staan beschreven in het overzicht sterilisatienormen.
De aard van het te steriliseren goed bepaalt het cyclustype en daarmee de vereiste uitrusting. Vloeistoffen in open of losjes gesloten flessen (kweekmedia, buffers) hebben een langzame afkoelfase nodig om overkoken en flesbreuk te voorkomen; een programma met vloeistofmodus en bij voorkeur snelkoeling is dan wenselijk. Onverpakte, massieve instrumenten kunnen in een zwaartekrachtscyclus. Verpakt materiaal, poreuze textiel, holle instrumenten en pipetpunten vragen een cyclus met voorvacuüm om lucht volledig uit de kamer en het pakket te verwijderen. Voor de destructie van besmet materiaal geldt een afwijkend programma, doorgaans 134 °C gedurende 20 minuten of langer, waarbij de belading vooraf op temperatuur moet komen.
Kamervolume en installatiewijze bepalen de doorvoer en de fysieke inpassing in het lab. Tafelmodellen tot circa 25 liter zijn compact, sluiten aan op een gewone 230 V-contactdoos en zijn geschikt voor incidentele sterilisatie en kleine batches. Verticale (top-loader) autoclaven van circa 50 tot 200 liter zijn de werkpaarden voor microbiologische laboratoria; zij worden staand geplaatst en vragen doorgaans een krachtstroomaansluiting. Grote horizontale (front-loader) autoclaven vanaf circa 100 liter tot meerdere honderden liters worden ingezet in centrale sterilisatieafdelingen, farmaceutische productie en industriële laboratoria met hoge doorvoer.
Voor een betrouwbare sterilisatie moet alle lucht uit de kamer én uit het sterilisatiegoed verdwenen zijn, zodat verzadigde stoom overal doordringt. Bij een zwaartekrachtscyclus (type N) verdringt stoom de lucht passief; dat volstaat voor onverpakte, niet-poreuze soliden en voor vloeistoffen in open vaten. Voor verpakte instrumenten, poreuze materialen, textiel en holle voorwerpen is een voorvacuüm nodig, eventueel gefractioneerd (meerdere vacuüm-stoompulsen), om luchtinsluitsels te elimineren. Een navacuüm of droogvacuüm aan het einde van de cyclus verwijdert restvocht en levert droog sterilisatiegoed op — belangrijk voor bijvoorbeeld pipetpuntdozen en filters. Meer over de norm voor stoomsterilisatie (ISO 17665) en de bijbehorende validatievereisten leest u in sterilisatienormen.
Bij vloeistofsterilisatie bepaalt de afkoelfase in belangrijke mate de totale cyclustijd. Zonder actieve koeling loopt een cyclus van een groot kamervolume met flessen media al snel op tot meerdere uren, waardoor slechts één cyclus per dagdeel haalbaar is. Snelkoeling via een dubbele mantel met water- of luchtstroom kan de afkoelfase aanzienlijk verkorten en maakt meerdere cycli per werkdag mogelijk. Voor open of los-gesloten vaten is tegendruk (support pressure) nodig tijdens de afkoeling: die voorkomt dat de vloeistof overkookt of dat drukvaten scheuren. Een geïntegreerde ventilator versnelt de warmteoverdracht in de kamer verder en is met name gunstig bij hoge vloeistofvolumes.
Bij het steriliseren van infectieus of genetisch gemodificeerd materiaal moet de tijdens ventilatie vrijkomende lucht worden gefilterd voordat deze de kamer verlaat. Een uitlaatluchtfiltratie (exhaust air filtration, doorgaans een gecertificeerd steriel filter met inline-sterilisatie van het filterelement) is een vereiste voor gebruik in laboratoria vanaf biosafety level 2 (BSL-2) en hoger. Voor gewone kweekmedia- en glaswerksterilisatie in een BSL-1-omgeving is dit niet vereist. Reken uw beoogde toepassingen door: als er in de toekomst mogelijk met risicogroep 2-materiaal wordt gewerkt, is het verstandig een autoclaaf te kiezen die achteraf met uitlaatfiltratie kan worden uitgerust.
Voor kwaliteitsgeborgd werk (ISO 17025, GMP, GLP) moet elke cyclus reproduceerbaar en traceerbaar zijn. De stoomsterilisatienorm ISO 17665 vraagt om periodieke prestatietests met biologische indicatoren (Geobacillus stearothermophilus-sporen) en bij vacuümautoclaven om een periodieke Bowie–Dick-test op luchtverwijdering. Kies een autoclaaf met interne cyclusregistratie (PDF-export), een USB- of netwerkinterface en de mogelijkheid tot IQ/OQ/PQ-kwalificatie. Voor incidentele microbiologie in het onderwijs of eenvoudige laboratoria zijn deze eisen minder strikt.
Een autoclaaf is een drukvat en valt onder de Europese richtlijn drukapparatuur (2014/68/EU). Werk uitsluitend met een keuring- en CE-gemarkeerd apparaat, en zorg voor periodieke keuring en onderhoud door bevoegd personeel. Vloeistofsterilisatie mag alleen met programma's waarin een referentie-temperatuursensor in de belading is opgenomen (thermische vergrendeling volgens IEC 61010-2-43): deze voorkomt dat de deur opent zolang de vloeistoftemperatuur boven het kookpunt ligt. Vul flessen tot maximaal ongeveer 75 % en gebruik doppen die los kunnen worden gedraaid — hermetisch gesloten flessen kunnen tijdens verwarming of afkoeling barsten. Gebruik voor het steriliseren van infectieus materiaal een autoclaaf met uitlaatluchtfiltratie en volg de aseptische werkwijze bij het uitladen. Voor voedingswater is gedemineraliseerd water vereist; leidingwater verkort de levensduur van kamer, mantel en verwarmingselementen aanzienlijk.
Bekijk het assortiment autoclaven en sterilisatie-apparatuur voor tafel- en vloermodellen in diverse kamervolumes, met of zonder vacuüm, snelkoeling en uitlaatfiltratie. Neem contact op voor advies bij een specifieke toepassing of validatievraag.
Disclaimer: De informatie in dit artikel is bedoeld als algemene technische toelichting. Canidae Seal B.V. / Labvakhandel.nl aanvaardt geen aansprakelijkheid voor de toepassing van deze informatie in specifieke analytische, klinische of industriële situaties. Raadpleeg voor uw eigen toepassing altijd de geldende normen, vakliteratuur en de documentatie van fabrikant en apparatuur.
Inloggen
Wachtwoord vergeten
Account aanmaken
Uw winkelwagen is leeg.
