Wie gevaarlijke chemische stoffen of mengsels produceert, verpakt, importeert of in de handel brengt, is wettelijk verplicht deze te voorzien van een correct etiket. Die verplichting vloeit voort uit de Europese CLP-verordening (EG nr. 1272/2008 — Classification, Labelling and Packaging) en geldt ongeacht de omvang van uw bedrijf of de hoeveelheid die u hanteert. Dit artikel legt uit welk wettelijk kader van toepassing is, wat er precies op een etiket moet staan, wanneer bijzondere regels gelden en hoe handhaving in de praktijk werkt.
Voor de uitleg van de pictogrammen, H-zinnen en P-zinnen zelf verwijzen wij naar ons artikel over CLP en GHS-etikettering. Dit artikel richt zich op de nalevingskant: uw verplichtingen als werkgever of leverancier.
De etikettering van gevaarlijke stoffen wordt geregeld door drie Europese kaders die naast elkaar bestaan en elkaar aanvullen.
De CLP-verordening is de basis voor de indeling, etikettering en verpakking van chemische stoffen en mengsels in Europa. CLP is gebaseerd op het wereldwijde GHS-systeem (Globally Harmonised System) van de Verenigde Naties en vervangt sinds 2015 volledig de oude oranje EU-gevarensymbolen. Iedereen die een gevaarlijke stof of een gevaarlijk mengsel op de Europese markt brengt — fabrikant, importeur of downstreamgebruiker die herverpakt — is verantwoordelijk voor een correct CLP-etiket.
De REACH-verordening regelt de registratie, evaluatie en autorisatie van chemische stoffen. REACH en CLP zijn complementair: de gevaarsgegevens die fabrikanten en importeurs bij het ECHA indienen in het kader van REACH, vormen de basis voor de CLP-indeling en daarmee voor de etikettekst. Het veiligheidsinformatieblad (VIB/SDS) verbindt beide verordeningen: het vat de REACH-informatie samen en vertaalt die naar de CLP-etikettering.
Naast de productetikettering gelden voor werkgevers aanvullende verplichtingen op grond van de Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet) en het Arbobesluit (artikel 4.1 en verder). De werkgever is verplicht de blootstelling van medewerkers aan gevaarlijke stoffen te inventariseren, te beoordelen en zo nodig te beheersen. Dat begint bij het correct etiketteren van alle aanwezige stoffen en mengsels — ook van zelfbereide oplossingen en interne werkvoorraden — en bij het beschikbaar stellen van de bijbehorende veiligheidsinformatiebladen.
Artikel 17 van de CLP-verordening schrijft voor welke elementen een etiket verplicht moet bevatten. Ontbreekt één element, dan voldoet het etiket niet aan de wet.
1. Naam, adres en telefoonnummer van de leverancier — De Europese verantwoordelijke partij moet identificeerbaar zijn. Bij import van buiten de EU is de importeur de verantwoordelijke leverancier.
2. Nominale hoeveelheid — De hoeveelheid stof of mengsel in de verpakking, uitgedrukt in massa of volume. Dit element is alleen verplicht wanneer het product aan het algemene publiek wordt verkocht; bij B2B-levering mag het worden weggelaten als de hoeveelheid elders op de verpakking staat vermeld.
3. Productidentificatoren — Voor stoffen: de chemische naam conform IUPAC-nomenclatuur, het CAS-nummer en het EG-nummer. Voor mengsels: de handelsnaam én de namen van de gevaarlijke bestanddelen die de indeling bepalen.
4. Gevarenpictogrammen — De ruitvormige rode symbolen op witte achtergrond die het type gevaar aanduiden. Welke pictogrammen verplicht zijn, volgt uit de CLP-indeling van de stof of het mengsel. Voor een overzicht van alle negen pictogrammen en hun betekenis: zie ons artikel over CLP en GHS-etikettering.
5. Signaalwoord — Ofwel Gevaar (voor de ernstigste gevarencategorieën) ofwel Waarschuwing (voor minder ernstige categorieën). Nooit beide tegelijk.
6. H-zinnen en P-zinnen — De gevarenaanduidingen (Hazard statements) beschrijven de aard van het gevaar; de veiligheidsaanbevelingen (Precautionary statements) geven instructies voor veilig gebruik, opslag en verwijdering. Beide zijn gestandaardiseerd en mogen niet vrij worden geformuleerd.
Sinds 1 januari 2021 (voor professionele gebruikers) en 1 januari 2024 (voor consumentenproducten) geldt een aanvullende verplichting voor gevaarlijke mengsels: de UFI-code (Unique Formula Identifier). De UFI is een unieke zestienkarakerige alfanumerieke code die het mengsel koppelt aan de samenstelling die bij het Europees Vergiftigingen Informatie Centrum (NVIC in Nederland) is aangemeld. De UFI moet zichtbaar op het etiket staan, voorafgegaan door de afkorting UFI. De aanmelding zelf verloopt via het ECHA-portaal (ECHA PCN-portal). Mengsels die al vóór de inwerkingtreding op de markt waren en sindsdien niet zijn gewijzigd, kennen overgangsbepalingen — raadpleeg voor uw specifieke situatie de ECHA-guidance.
Naast de geharmoniseerde H-zinnen kent de CLP-verordening aanvullende Europese gevarenaanduidingen: EUH-zinnen. Deze gelden voor situaties die niet door het mondiale GHS worden gedekt, zoals bepaalde sensibiliserende stoffen (EUH208) of producten die isocyanaten bevatten (EUH204). Wanneer een EUH-zin van toepassing is, is zij even verplicht als een H-zin.
De CLP-verordening deelt gevaren in drie hoofdklassen in. De indeling bepaalt welke pictogrammen, H-zinnen en P-zinnen van toepassing zijn:
Fysische gevaren — eigenschappen die een direct fysisch risico vormen, zoals ontvlambaarheid, explosiviteit, oxideerbaarheid of het zijn van een samengeperst gas. H-zinnen in de reeks H200–H290.
Gezondheidsgevaren — effecten op de menselijke gezondheid bij blootstelling via inademing, huidcontact of inslikken. Hieronder vallen acute toxiciteit, huidirritatie, sensibilisatie, carcinogeniteit (CMR-stoffen) en reprotoxiciteit. H-zinnen in de reeks H300–H373.
Milieugevaren — gevaar voor het aquatisch milieu of de ozonlaag. H-zinnen in de reeks H400–H420.
Eén stof of mengsel kan in meerdere categorieën vallen en daarmee meerdere pictogrammen en H-zinnen vereisen.
Chemicaliën die u van een Europese fabrikant of importeur betrekt, zijn bij levering voorzien van een correct CLP-etiket. Uw verplichting als afnemer is dit etiket intact te houden: niet verwijderen, niet overplakken en niet aanpassen. Beschadigde of onleesbare etiketten moeten worden vervangen — neem daarvoor contact op met uw leverancier voor het originele etiket of de correcte etikettekst.
Oplossingen die u zelf bereidt — verdunningen, mengsels, titranten — zijn juridisch mengsels in de zin van de CLP-verordening. Ook deze moeten een volledig CLP-etiket dragen zodra zij gevaarlijk zijn ingedeeld. Een beschreven briefje of een informele aanduiding volstaat niet. Gebruik de gevaarsgegevens van de afzonderlijke componenten (te vinden in de VIB's) om de indeling van het mengsel te bepalen, of maak gebruik van de rekenregels uit bijlage I van de CLP-verordening.
De CLP-verordening erkent dat niet alle verplichte informatie op zeer kleine verpakkingen past. Voor verpakkingen kleiner dan 125 ml gelden vereenvoudigde regels: bepaalde P-zinnen mogen worden weggelaten of via een bijsluiter worden verstrekt. Gevarenpictogrammen en H-zinnen blijven echter altijd verplicht op de verpakking zelf, ongeacht de grootte.
Naast de etikettering stelt de CLP-verordening eisen aan de verpakking zelf. Verpakkingen van gevaarlijke stoffen moeten stevig en lekdicht zijn, bestand tegen de inhoud, en — wanneer het product bestemd is voor consumenten — voorzien van een kindveilige sluiting als de stof acuut toxisch, bijtend of aspiratiegevoelig is. Het materiaal van de verpakking mag niet worden aangetast door de inhoud en mag geen gevaarlijke reactie met de inhoud veroorzaken.
Een etiket heeft geen vaste vervaldatum, maar de CLP-verordening verplicht u het etiket te actualiseren zodra de indeling van een stof of mengsel wijzigt. Na een herclassificatie — bijvoorbeeld omdat nieuwe wetenschappelijke gegevens beschikbaar zijn of omdat een geharmoniseerde indeling in bijlage VI van de CLP-verordening is gewijzigd — heeft u maximaal zes maanden de tijd om het etiket bij te werken en de gewijzigde verpakkingen in de handel te brengen. Niet-geactualiseerde etiketten na die termijn zijn een overtreding van de CLP-verordening.
Controleer bij iedere nieuwe levering van een chemicalie of de CLP-indeling en het VIB nog actueel zijn. Een VIB ouder dan drie jaar wordt door de Nederlandse Arbeidsinspectie als mogelijk verouderd beschouwd.
Gevaarlijke stoffen worden in verschillende contexten van informatie voorzien: op de verpakking (CLP), tijdens transport (ADR) en in de opslagomgeving (PGS-15). Deze drie kaders hebben ieder hun eigen pictogrammen, codering en verantwoordelijkheden. De onderstaande illustratie geeft een overzicht.
Het is een veelgemaakte fout om CLP-pictogrammen en ADR-transportetiketten door elkaar te gebruiken. CLP-pictogrammen (rode ruit, zwart symbool op wit) horen op de productieverpakking; ADR-etiketten (kleurvlakken met eigen symboolontwerp) horen op de transportcollo. De PGS-15-richtlijn voor opslag werkt op haar beurt met de CLP-indeling als basis voor scheidingseisen, maar voegt daaraan eigen opslagcategorieën toe.
De Arbowet verplicht iedere werkgever een Risico-Inventarisatie en -Evaluatie (RI&E) op te stellen. Voor gevaarlijke stoffen betekent dit: inventariseren welke stoffen aanwezig zijn, beoordelen in welke mate medewerkers hieraan worden blootgesteld, en vastleggen welke beheersmaatregelen zijn getroffen. De CLP-indeling op het etiket en de gegevens in het VIB (met name rubriek 8: blootstellingsgrenswaarden en persoonlijke bescherming) vormen de basis voor deze beoordeling.
Voor de meeste gevaarlijke stoffen gelden wettelijke grenswaarden voor de concentratie in de lucht op de werkplek: de Occupational Exposure Limits (OEL), in Nederland aangeduid als grenswaarden in de zin van het Arbobesluit. Deze worden gepubliceerd door de SER (Sociaal-Economische Raad) en door het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. De grenswaarden zijn te vinden in rubriek 8 van het VIB. Overschrijding van een grenswaarde verplicht u aanvullende maatregelen te nemen: betere ventilatie, procesaanpassing of persoonlijke beschermingsmiddelen.
Bepaalde combinaties van gevaarlijke stoffen zijn gevaarlijk: zij kunnen reageren, een brand veroorzaken of giftige gassen vrijmaken. Rubriek 7 (opslag) en rubriek 10 (reactiviteit en stabiliteit) van het VIB beschrijven de incompatibiliteiten per stof. De PGS-15-richtlijn vertaalt dit naar concrete scheidingseisen voor de opslaglocatie. Als vuistregel: oxiderende stoffen mogen nooit samen worden opgeslagen met brandbare stoffen; sterke zuren mogen niet bij sterke basen; cyaniden niet bij zuren. Raadpleeg altijd het VIB voor de specifieke combinatie.
De Nederlandse Arbeidsinspectie (NLA) is het bevoegde gezag voor de handhaving van de Arbowet en het Arbobesluit op de werkplek. De NLA controleert onder meer of gevaarlijke stoffen correct zijn geëtiketteerd, of VIB's aanwezig en actueel zijn, of de RI&E de blootstelling aan gevaarlijke stoffen adequaat in kaart brengt, en of de juiste persoonlijke beschermingsmiddelen beschikbaar zijn en worden gebruikt.
Bij een inspectie hanteert de NLA doorgaans vier stappen: (1) documentcontrole — zijn RI&E, VIB's en instructies aanwezig en actueel?; (2) locatie-inspectie — kloppen de aanwezige stoffen met de registratie?; (3) etiket- en opslagcontrole — zijn etiketten correct en zijn stoffen conform PGS-15 opgeslagen?; (4) gesprek met medewerkers — zijn zij aantoonbaar geïnstrueerd over de risico's? Tekortkomingen kunnen leiden tot een waarschuwing, een eis tot naleving of een boete.
De NVWA (Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit) is bevoegd voor de handhaving van de CLP-verordening bij het op de markt brengen van producten, en de ILT (Inspectie Leefomgeving en Transport) voor de ADR-etikettering bij transport.
Ja. De CLP-verordening maakt geen onderscheid naar bedrijfsomvang. Iedereen die een gevaarlijke stof of een gevaarlijk mengsel op de Europese markt brengt of op de werkplek hanteert, valt onder de etiketteringsplicht. Voor mengsels die uitsluitend intern worden gebruikt en niet in de handel worden gebracht, gelden de Arbowet-verplichtingen (correcte etikettering op de werkplek) maar niet de volledige CLP-markttoegangseisen ten aanzien van de UFI-aanmelding.
De CLP-verordening biedt ruimte voor kleine verpakkingen (tot 125 ml): bepaalde P-zinnen mogen worden weggelaten of via een bijsluiter worden verstrekt. Pictogrammen en H-zinnen blijven altijd verplicht op de verpakking. Voor verpakkingen tussen 125 ml en 3 liter gelden specifieke minimumafmetingen voor het etiket en de pictogrammen — zie bijlage I van de CLP-verordening voor de exacte maattabel.
Ja. Artikel 17 van de CLP-verordening bepaalt dat het etiket moet zijn opgesteld in de officiële taal of talen van de lidstaat waar het product op de markt wordt gebracht. In Nederland is dat Nederlands. Een aanvullende vertaling in andere talen is toegestaan, maar de Nederlandse tekst is verplicht.
In de context van gevaarlijke stoffen verwijst etiket naar de CLP-conforme aanduidingen op de productieverpakking. Markering verwijst doorgaans naar de ADR-transportaanduidingen op de buitenverpakking of het voertuig tijdens vervoer. Beide hebben een eigen wettelijk kader en eigen pictogrammen die niet uitwisselbaar zijn.
Voor scholen gelden in essentie dezelfde CLP-regels als voor bedrijven, maar met aanvullende aandachtspunten rondom zelfbereide oplossingen, de verantwoordelijkheid van de docent en de eisen vanuit de Arbocatalogus voor het voortgezet onderwijs. Zie ons artikel over chemicaliënetikettering op school voor een uitwerking specifiek voor het onderwijs.
Labvakhandel levert chemicaliën met correct CLP-etiket, etiketten en laboratoriumtape voor uw eigen etikettering, en persoonlijke beschermingsmiddelen passend bij de P-zinnen van de stoffen die u hanteert. Neem contact op voor advies over de juiste keuze voor uw situatie.
Disclaimer: De informatie in dit artikel is bedoeld als algemene technische en regulatoire toelichting. Canidae Seal B.V. / Labvakhandel.nl aanvaardt geen aansprakelijkheid voor de toepassing van deze informatie in specifieke analytische, klinische of industriële situaties. De CLP-verordening en aanverwante regelgeving worden regelmatig herzien; raadpleeg voor uw eigen situatie altijd de actuele tekst van de verordening, de ECHA-guidance, de Nederlandse Arbeidsinspectie en de NVWA.
Inloggen
Wachtwoord vergeten
Account aanmaken
Uw winkelwagen is leeg.
