Een bekerglas en een erlenmeyer lijken op het eerste gezicht inwisselbaar, maar ze zijn ontworpen voor verschillende toepassingen. De conische vorm van de erlenmeyer, de brede opening van het bekerglas en de materiaalkeuze borosilicaatglas 3.3 bepalen samen welk glaswerk het meest geschikt is voor een bepaalde handeling. Dit artikel legt de verschillen uit, geeft praktische keuzehulp en beantwoordt veelgestelde vragen over het gebruik van beide.
Nee. Hoewel beide gemaakt zijn van borosilicaatglas 3.3 en voor het bewaren en verwarmen van vloeistoffen worden gebruikt, verschillen ze fundamenteel in vorm en toepassing. Een bekerglas heeft een cilindrische wand, een brede opening en een schenktuit. Een erlenmeyer — ook wel Erlenmeyerfles of conische kolf genoemd — heeft een conische romp die smaller wordt naar een cilindrische hals en een smalle mond. Die vormen zijn geen toeval: ze bepalen waarvoor elk stuk glaswerk geschikt is.
De naam erlenmeyer is afgeleid van de Duitse chemicus Emil Erlenmeyer (1825–1909), die de kolf in 1861 ontwierp. De combinatie van een brede bodem voor stabiliteit en een smalle hals om verdamping te beperken maakte het ontwerp direct populair in analytische en organische chemie.
Een bekerglas is een cilindrisch glazen vat met een vlakke bodem, rechte wanden en een schenktuit aan de bovenkant. Het is een van de meest herkenbare en meest gebruikte stukken glaswerk in het laboratorium. Bekerglazen zijn verkrijgbaar in borosilicaatglas 3.3, dat bestand is tegen chemicaliën en temperatuurwisselingen. De schenktuit maakt gecontroleerd uitgieten mogelijk zonder extra hulpmiddelen. De brede opening en lage, stabiele vorm maken het bekerglas bij uitstek geschikt voor het oplossen van vaste stoffen, het roeren van vloeistoffen en het tijdelijk opslaan van reagentia. Een bekerglas is geen gekalibreerd maatglaswerk: de schaalverdeling op de wand dient uitsluitend als ruwe indicatie.
Het bekerglas is het meest veelzijdige glaswerk in het laboratorium. De brede opening maakt het eenvoudig om vaste stoffen toe te voegen, met een roerstaafje of magneetroerder te mengen, en de schenktuit maakt gecontroleerd uitgieten mogelijk. Typische toepassingen zijn:
Bekerglazen zijn niet geschikt als nauwkeurig maatglaswerk. De schaalverdeling op een bekerglas is indicatief en heeft een foutmarge van 5–10%. Voor nauwkeurige volumemetingen gebruik je een maatcilinder of volumetrische kolf.
De erlenmeyer blinkt uit in situaties waar verdamping moet worden beperkt, waar een stop of septum nodig is, of waar een vloeistof langdurig geroerd of geschud wordt zonder te morsen. Typische toepassingen zijn:
De erlenmeyer is eveneens geen maatglaswerk. De graduering is slechts indicatief.
De Erlenmeyer-regel is een praktische vuistregel in het laboratorium: gebruik een erlenmeyer nooit als vervanging voor een maatcilinder of volumetrische kolf wanneer nauwkeurig volume-afmeten vereist is. De graduering op de conische wand van een erlenmeyer is indicatief en heeft een foutmarge van 5–10% — ruim onvoldoende voor analytische of volumetrische doeleinden. De regel herinnert laboranten eraan dat de erlenmeyer een reactie- en kweekvat is, geen meetinstrument.
Een erlenmeyer is ongeschikt voor toepassingen waarbij nauwkeurige volumemeting vereist is: gebruik daarvoor een maatcilinder, volumetrische kolf of gekalibreerde pipet. De conische vorm maakt de erlenmeyer ook onpraktisch als opvangvat bij handelingen waarbij snel en gecontroleerd uitgieten nodig is — een bekerglas met schenktuit is daarvoor beter. Verder is de erlenmeyer niet bedoeld voor langdurige opslag van sterk vluchtige of agressieve stoffen zonder aanvullende afdichting, en niet geschikt als reactievat voor hoge drukken of sterk exotherme reacties waarbij drukopbouw verwacht wordt.
Het grootste voordeel van de erlenmeyer ten opzichte van het bekerglas is de combinatie van beperkte verdamping en lekvrij schudden. De smalle mond verkleint het verdampend oppervlak aanzienlijk, wat belangrijk is bij langdurige reacties of kweektoepassingen. Tegelijk maakt de conische vorm het mogelijk om de kolf te zwenken of te schudden zonder dat de vloeistof over de rand loopt — iets wat bij een bekerglas met brede opening snel misgaat.
Een bekerglas heeft op zijn beurt als voordeel dat het eenvoudiger te vullen en leeg te gieten is, beter zicht biedt op de inhoud vanwege de rechte wanden, en stabieler staat bij gebruik van een magneetroerder op een vlakke verwarmingsplaat.
Ja, beide zijn gemaakt van borosilicaatglas 3.3 en bestand tegen plotselinge temperatuurwisselingen (thermische schok) en temperaturen tot circa 500 °C (kortstondig). Borosilicaatglas 3.3 is daarmee aanzienlijk hittebestendiger dan gewoon natronkalkglas, dat bij sterke temperatuurwisselingen kan barsten. Praktische richtlijnen bij verhitten:
Borosilicaatglas erlenmeyers en bekerglazen zijn voor standaard laboratoriumverhitting volledig geschikt. Voor toepassingen boven 500 °C of bij extreme thermische belasting kunt u kwartsglas overwegen.
Bekerglazen zijn verkrijgbaar van circa 5 ml tot 5 l. De meest gangbare laboratoriumformaten zijn 50 ml, 100 ml, 250 ml, 500 ml en 1000 ml. Voor grotere volumes bestaan er ook bekerglazen van 2 l en 5 l, die vooral worden gebruikt voor bereiding van buffers of spoelvloeistoffen.
Erlenmeyers beginnen doorgaans bij 25 ml en lopen eveneens op tot 5 l. De populairste maten in het laboratorium zijn 100 ml, 250 ml en 500 ml. Voor schudculturen in de microbiologie worden vaak grotere erlenmeyers van 1 l of 2 l gebruikt, waarbij de verhouding tussen vulvolume en totaalvolume (doorgaans maximaal 20–30% gevuld) bepalend is voor een goede zuurstofoverdracht. De juiste maatkeuze hangt af van het beoogde werkvolume: vul bekerglazen en erlenmeyers nooit tot de rand om morsen en spatten te voorkomen. Bekijk het volledige assortiment bij bekers en erlenmeyers.
Naast de erlenmeyer zijn in het laboratorium twee andere kolftypen gangbaar:
Voor kolven met slijpstukverbinding zie het overzicht slijpstuk glaswerk.
Een wijdmondse erlenmeyer heeft een aanzienlijk bredere halsopening dan de standaarduitvoering, wat het toevoegen van vaste stoffen, het gebruik van een roerstaafje en het reinigen van de kolf vereenvoudigt. De bredere mond maakt de kolf minder geschikt voor toepassingen waarbij een hermetische afsluiting of minimale verdamping vereist is, maar biedt een praktisch alternatief voor werkzaamheden waarbij u de voordelen van de conische vorm wilt behouden zonder de beperking van een smalle hals. Schroefstoppen zijn voor wijdmondse erlenmeyers beschikbaar als afdichtingsoptie.
Een erlenmeyer met kurk of rubberstop wordt gebruikt wanneer de inhoud moet worden afgesloten van de omgevingslucht — bijvoorbeeld bij kweektoepassingen, langdurige reacties of opslag van vluchtige vloeistoffen. De cilindrische hals van de erlenmeyer past op genormaliseerde stopmaten. Naast kurk en rubber zijn ook schroefstoppen (voor wijdmondse erlenmeyers) en stoppen met membraaninsert (voor steriele kweek met gasuitwisseling) verkrijgbaar. Voor hermetische afsluiting bij chemisch agressieve inhoud wordt een PTFE-gecoate stop aanbevolen.
Een bekerglas en een maatcilinder lijken op het eerste gezicht verwisselbaar omdat beide cilindrisch van vorm zijn en een volumeschaalverdeling dragen. Het verschil zit in de nauwkeurigheid: een maatcilinder is gekalibreerd maatglaswerk met een tolerantie van doorgaans 0,5–1%, terwijl de schaalverdeling op een bekerglas slechts een indicatie geeft met een foutmarge van 5–10%. Gebruik een bekerglas dus nooit als u een nauwkeurig volume wilt afmeten. Omgekeerd is een maatcilinder minder praktisch voor het verwarmen van vloeistoffen of het mengen met een magneetroerder, omdat de smalle cilindervorm hiervoor onhandig is. Voor de hoogste volumenauwkeurigheid geldt dat een klasse A-maatcilinder of volumetrische pipet de voorkeur heeft boven een standaard maatcilinder.
Voor volumetrische nauwkeurigheid geldt de volgende rangorde, van meest naar minst nauwkeurig: volumetrische pipet en maatkolven (klasse A) > buretten > maatcilinders > bekerglazen en erlenmeyers. Bekerglazen en erlenmeyers zijn niet geijkt en mogen nooit worden gebruikt wanneer nauwkeurig volume-afmeten vereist is. De graduering dient uitsluitend als ruwe indicatie.
Bekijk het assortiment bekers en erlenmeyers. Voor nauwkeurig volumewerk zie maatglaswerk. Voor kolven met slijpstukverbinding zie slijpstuk glaswerk. Voor roerstaafjes en mengmaterialen zie de productcategorie roeren en schudden. Voor reinigingsmiddelen voor glaswerk zie het kennisbankartikel over reinigingsmiddelen voor het laboratorium.
Disclaimer: De informatie in dit artikel is bedoeld als algemene technische toelichting. Canidae Seal B.V. / Labvakhandel.nl aanvaardt geen aansprakelijkheid voor de toepassing van deze informatie in specifieke analytische, klinische of industriële situaties. Raadpleeg voor uw eigen toepassing altijd de geldende normen, vakliteratuur en de documentatie van fabrikant en apparatuur.
Inloggen
Wachtwoord vergeten
Account aanmaken
Uw winkelwagen is leeg.
