Laboratoriumglaswerk omvat een breed scala aan recipiënten, meetinstrumenten en hulpmiddelen die dagelijks in onderzoeks-, onderwijs- en industriële laboratoria worden ingezet. De meest voorkomende typen zijn bekerglazen, erlenmeyers, maatkolven, buretten, pipetten, reageerbuizen, petrischalen, koelers en destillatiekolven. Elk apparaat heeft een specifiek doel: meten, mengen, verwarmen, filtreren of opslaan van vloeistoffen en vaste stoffen.
Het bekerglas is verreweg het meest universeel inzetbare stuk glaswerk in het laboratorium. Lees meer over het verschil in het kennisbankartikel bekerglas of erlenmeyer: wanneer gebruik je wat?. Het wordt gebruikt voor het mengen, verwarmen en tijdelijk opslaan van vloeistoffen. Op de voet gevolgd door de erlenmeyer, die dankzij de smalle hals bijzonder geschikt is voor het schudden van vloeistoffen zonder morsen, en de maatkolf, de standaard voor het nauwkeurig bereiden van oplossingen met een exacte concentratie. Bekijk ons assortiment bekerglazen en erlenmeyers voor een overzicht van beschikbare maten en uitvoeringen.
Er bestaat geen officiële vaste lijst van precies 17 typen, maar de meest gangbare categorieën laboratoriumglaswerk zijn: bekerglas, erlenmeyer, maatkolf, reageerbuisje, petrischaal, pipet, buret, maatcilinder, Koeler (refluxkoeler), destillatiekolf, bodemkolf, scheitrechter, kristalliseerschaal, dessicator, trechter, filtreerfles en wash bottle (gaswasfles). Samen dekken deze typen vrijwel alle standaardhandelingen in een laboratorium af.
De meeste laboratoriumglazen zijn vervaardigd uit borosilicaatglas (type 3.3), ook bekend onder merknamen als DURAN. De grondstof — een mengsel van siliciumoxide, boorzuuroxide, natrium-/kaliumoxide en aluminiumoxide — wordt gesmolten bij circa 1600 °C in een elektrisch verwarmde smeltoven. Vervolgens wordt de gesmolten glasmassa gevormd via rotatieblazen (voor bekerglazen en erlenmeyers), persen (voor desiccatorbodems) of handmatig blazen (voor grote recipiënten vanaf 5 liter). Na het vormen worden de producten gekoeld op een transportband, voorzien van een keramisch opdruk en getemperd om restspanningen te verwijderen. Elk product doorloopt een visuele kwaliteitscontrole voor verzending.
In een klinisch microbiologisch laboratorium staan hygiëne en nauwkeurigheid centraal. De meest gebruikte glasartikelen zijn petrischalen (voor het kweken van micro-organismen op voedingsbodems), reageerbuizen en cultuurbuizen (voor vloeistofkweken), pipetten en maatkolven (voor het bereiden van media en reagentia) en erlenmeyers (voor schudkweken). Veel microbiologische laboratoria kiezen tegenwoordig ook voor eenmalig gebruik kunststof alternatieven, maar voor steriliseerbare en autoclaveerbare toepassingen blijft borosilicaatglaswerk de standaard. Bekijk ons cultuurbuizen-assortiment voor geschikte opties.
Correct reinigen is essentieel voor betrouwbare analyseresultaten: aangedroogde reagentia, eiwitten of vetten kunnen volgende experimenten contamineren. De gangbare aanpak is: spoel glaswerk direct na gebruik om aandrogen te voorkomen, was het vervolgens met een geschikt laboratoriumdetergent en spoel daarna grondig na met gedemineraliseerd water. Voor systematische reiniging van grotere hoeveelheden glaswerk biedt een laboratorium vaatwasser of thermodesinfector een gevalideerde en reproduceerbare oplossing. Gebruik geen gewone huishoudelijke afwasmiddelen: de residuen daarvan kunnen meetresultaten beïnvloeden. Hartnäckige aanslag door kalk of metaalionen verwijdert u met een geconcentreerd zuurbad (bijv. salpeterzuur of HCl, afhankelijk van de aanslag).
Welk reinigingsmiddel u kiest hangt af van het type vervuiling, het materiaal van het glaswerk en de restwaarden die uw analyse toelaat. De reinigingsmiddel keuzewijzer helpt u stap voor stap bij die afweging.
Ja, mits u een specifiek daarvoor geschikte laboratoriumvaatwasser of thermodesinfector gebruikt. Gewone huishoudelijke vaatwassers zijn niet geschikt: de reinigingsprogramma's zijn niet afgestemd op laboratoriumresiduen, de temperatuurprogramma's zijn niet gevalideerd en de gebruikte detergenten laten residuen achter. Laboratoriumvaatwassers werken met specifieke laboratoriumdetergenten en geneutraliseerd of gedemineraliseerd naspoelwater, en kunnen worden gekwalificeerd conform EN ISO 15883. Geslepen glaswerk, kwetsbaarder maatglas en artikelen met papieren etiketten worden bij voorkeur met de hand gereinigd.
Welk type laboratoriumvaatwasser bij uw glaswerk past — sproeiarm voor open glaswerk, injectormodel voor enghalzig glaswerk of een thermodesinfector — bepaalt u met de laboratoriumvaatwasser en thermodesinfector keuzewijzer.
De eenvoudigste stukken laboratoriumglaswerk zijn die welke zonder speciale bediening of kalibratie direct bruikbaar zijn. Een reageerbuisje, een bekerglas of een petrischaal zijn hiervan de meest bekende voorbeelden. Ze vereisen geen aflezing van schaalverdeling en zijn in vrijwel elk laboratorium standaard aanwezig.
De maatkolf is hiervoor de aangewezen keuze. U lost de vaste stof eerst op in een klein volume gedemineraliseerd water in een bekerglas, giet de oplossing vervolgens kwantitatief over in een maatkolf van 500 ml en vult aan tot exact de maatstreep. De maatkolf garandeert een nauwkeurig eindvolume, wat essentieel is voor het bereiden van oplossingen met een bekende molariteit. Bekijk ons aanbod maatkolven in diverse nauwkeurigheidsklassen (A en B).
Bij volumetrisch glaswerk — zoals maatkolven, buretten en pipetten — wordt een onderscheid gemaakt tussen nauwkeurigheidsklasse A en klasse B, conform ISO 1042 en DIN 12664. Klasse A heeft de strengste toleranties en is bestemd voor nauwkeurige kwantitatieve analyse, kalibratie en gereguleerde omgevingen (GLP, GMP). Klasse B heeft ruimere toleranties — doorgaans het dubbele van klasse A — en is geschikt voor routinematig laboratoriumwerk waar de hoogste nauwkeurigheid niet vereist is. Op klasse A-glaswerk is de tolerantie doorgaans ook geijkt (gecertificeerd bij levering of op aanvraag), terwijl klasse B standaard ongeijkt wordt geleverd. Voor analytisch werk en kalibratie kiest u altijd voor klasse A.
De vier meest fundamentele typen laboratoriumglaswerk zijn het bekerglas (mengen en verwarmen), de erlenmeyer (schudden en titreren), de maatkolf (nauwkeurig bereiden van oplossingen) en de maatcilinder (meten van volumes). Met uitsluitend deze vier typen zijn de meest gangbare laboratoriumhandelingen uitvoerbaar.
Naast het bekerglas — dat al aan bod kwam als meest universeel glasartikel — zijn pipetten en maatcilinders dagelijkse constanten in elk laboratorium. Pipetten worden gebruikt voor het nauwkeurig overbrengen van kleine vloeistofvolumes, van enkele microlitervolumetjes met micropipetten tot grotere hoeveelheden met glaspipetten.
Waar de glazen volumepipet zijn plaats behoudt bij kalibratiewerk, is voor routine-doseringen doorgaans een kunststof micropipet of elektronische pipet praktischer. De pipet keuzewijzer helpt u de keuze te maken op basis van uw specifieke toepassing.
Naast de directe analytische toepassingen wordt glaswerk ingezet voor langdurige opslag van chemicaliën (laboratoriumflessen), voor het filtreren van vloeistoffen en gassen (glasfilterapparatuur met fritté), voor destillatie- en refluxopstellingen, voor celkweek en microbiologie (petrischalen, cultuurflessen), en voor het visualiseren van reacties dankzij de transparantie van glas. DURAN borosilicaatglas is bovendien geschikt voor gebruik in de magnetronoven en bestand tegen temperaturen tot +500 °C kortdurend, wat het inzetbaar maakt in een breed spectrum van verwarmingstoepassingen.
Destillatie vereist een samengestelde opstelling van meerdere glasartikelen die nauwkeurig op elkaar aansluiten. De basisonderdelen van een laboratoriumdestillatie-opstelling zijn:
Voor gefractioneerde destillatie wordt tussen stookkolf en koeler een Vigreuxkolom of een gepakte fractioneerkolom geplaatst, waarmee componenten met dicht bij elkaar liggende kookpunten beter van elkaar te scheiden zijn. Al deze verbindingen worden uitgevoerd in slijpstukglaswerk met genormeerde conische slepen (NS 14/23, 19/26 of 29/32) voor een damp- en lekdichte aansluiting. Een volledig overzicht van destillatieopstellingen en benodigde componenten vindt u in het kennisbankartikel destillatie in het laboratorium.
Voor filtratie onder normaaldruk volstaat een glazen trechter boven een bekerglas of erlenmeyer, met een vouwfilter of filtreerpapier. Bij grotere hoeveelheden of snellere filtratie wordt vacuümfiltratie toegepast. De glasopstelling hiervoor bestaat uit:
De keuze van de filtratiemethode hangt af van de deeltjesgrootte van het neerslag, de vereiste filtretiesnelheid en de chemische aard van het filtraat. Een gedetailleerd overzicht van filtratietechnieken en glaswerk voor filtratie vindt u in het kennisbankartikel laboratorium filtratie.
Correct opslaan verlengt de levensduur van glaswerk en voorkomt besmetting. Bewaar schoon en gesteriliseerd glaswerk afgedekt of in een gesloten, stofvrije kast. Stapel bekerglazen en erlenmeyers niet te hoog: het gewicht van bovenliggende stukken kan scheurtjes in de rand van onderliggende stukken veroorzaken die bij verhitting doorgroeien. Slijpstukglaswerk en verbindingsstukken bergt u het best op in afzonderlijke vakken of schuimstofhouders om beschadiging van de slepen te voorkomen. Geijkt maatglas (klasse A) houdt u gescheiden van routinematig glaswerk en controleert u periodiek op beschadiging of aanslag die de kalibratie aantast.
Tweedehands laboratoriumglaswerk kan een kosteneffectieve optie zijn, maar vraagt om zorgvuldige beoordeling vóór gebruik. Bruikbaar tweedehands glaswerk voldoet aan de volgende voorwaarden: het is vrij van barsten, chips en krassen op meetvlakken, de maatstreep of kalibratieopdruk is onbeschadigd, en de herkomst (en eventuele vorige inhoud) is traceerbaar.
Voor routinewerk — zoals bekerglazen, erlenmeyers en petrischalen die niet voor nauwkeurige volumetrische metingen worden gebruikt — is tweedehands glaswerk doorgaans goed inzetbaar na grondige reiniging. Voor gekalibreerd maatglas (klasse A maatkolven, buretten, pipetten) is voorzichtigheid geboden: beschadiging, aanslag of slijtage aan de maatstreep kan de ijking onbetrouwbaar maken. Overweeg in dat geval hercalibratie of kies voor nieuw gecertificeerd glaswerk.
Controleer bij tweedehands slijpstukglaswerk altijd of de slepen onbeschadigd zijn en goed sluiten: een beschadigde sleep is niet te repareren en maakt de verbinding lek- of damponveilig. Raadpleeg ons kennisbankartikel slijpstuk glaswerk voor meer informatie over de eisen aan slijpverbindingen.
Verreweg het meest toegepaste glastype in laboratoria is borosilicaatglas 3.3. Dit glas dankt zijn naam aan de samenstelling: circa 81% siliciumoxide en 13% boorzuuroxide, aangevuld met natrium-/kaliumoxide en aluminiumoxide. De bekendste merknaam is DURAN van DWK Life Sciences (voorheen Schott), maar ook PYREX en SIMAX zijn gangbare borosilicaatmerken.
Voor laboratoriumtoepassingen zijn de relevante glastypen:
Glas is een amorfe, niet-kristallijne vaste stof die ontstaat door snelle afkoeling van een gesmolten mineraalmengsel. De belangrijkste grondstof is siliciumoxide (SiO2), gewonnen uit kwartszand. Gewoon vensterglas (sodakalkglas) bestaat voor circa 70–75% uit SiO2, aangevuld met natriumoxide (Na2O) en calciumoxide (CaO).
Laboratoriumglaswerk is doorgaans gemaakt van borosilicaatglas 3.3, waarvan de samenstelling afwijkt van gewoon glas:
De toevoeging van boorzuuroxide verlaagt de thermische uitzettingscoëfficiënt aanzienlijk (3,3 × 10−6 K−1) en verhoogt de chemische bestendigheid. Dat is precies waarom borosilicaatglas bestand is tegen thermische schok en nauwelijks reageert met zuren, basen en oplosmiddelen die in het laboratorium worden gebruikt. Er bestaat geen enkelvoudige “chemische formule” voor glas: glas is geen moleculaire stof maar een amorfe structuur waarbij SiO2 de ruggengraat vormt. Meer over de glastypen en hun eigenschappen leest u in het onderdeel Welke types glas zijn er? hierboven.
De oudste bekende glazen objecten dateren uit circa 3500 v.Chr. en zijn gevonden in Mesopotamië en Egypte. Aanvankelijk werd glas uitsluitend gebruikt voor sieraden en kleine houders; glazen vaatwerk voor opslag volgde rond 1500 v.Chr. Het glasblazen — waarmee complexere vormen mogelijk werden — werd rond de 1e eeuw v.Chr. ontwikkeld in de regio Syrië/Fenicië.
Laboratoriumglaswerk zoals wij dat kennen ontwikkelde zich pas in de 19e eeuw, parallel aan de opkomst van de analytische chemie. De productie van borosilicaatglas werd geperfectioneerd door het Duitse bedrijf Schott (later DWK Life Sciences) in de jaren 1880–1890, wat de basis legde voor het huidige DURAN-glaswerk dat in vrijwel elk laboratorium wordt gebruikt. Meer over het maken van laboratoriumglaswerk leest u in het onderdeel Hoe wordt laboratoriumglas gemaakt? in dit artikel.
Ja, borosilicaatglas 3.3 is de standaard in vrijwel alle professionele laboratoria. De combinatie van hoge chemische bestendigheid (hydrolyseklasse 1 conform ISO 719), lage thermische uitzettingscoëfficiënt en bestandheid tegen autoclaaftemperaturen maakt het bij uitstek geschikt voor analytisch werk, synthese en steriliseerbare toepassingen. Het is bestand tegen de meeste zuren, basen en organische oplosmiddelen die in laboratoria worden gebruikt. Alleen sterk geconcentreerde logen (NaOH > 30%) en watervrij fluorwaterstofzuur tasten borosilicaatglas merkbaar aan. Voor die specifieke toepassingen wordt PTFE of kwartsglas aanbevolen.
Borosilicaatglas 3.3 en sodakalkglas zijn de twee meest gebruikte glassoorten in laboratoriumomgevingen. Borosilicaatglas is de voorkeur voor nauwkeurige en veeleisende toepassingen en kan goed geautoclaveerd worden; sodakalkglas voor eenvoudiger, minder kritische artikelen zoals sommige cultuurbuizen en wegwerpmateriaal. Een gedetailleerde vergelijking van de chemische bestendigheidklassen vindt u in onderstaande tabel, gebaseerd op DWK Life Sciences productdocumentatie:
Bij de keuze van reageerbuizen gaat de materiaalkeuze verder dan het onderscheid tussen borosilicaat en sodakalkglas: ook binnen het borosilicaat bestaan kwaliteitsverschillen (type 3.3 en 5.1) die de toepasbaarheid voor verhitting, autoclaaf en hergebruik bepalen. De reageerbuizen keuzewijzer loodst u in vier stappen naar het juiste glastype voor uw situatie.
Glas heeft een combinatie van eigenschappen die het vrijwel onvervangbaar maakt in het laboratorium:
Niet per definitie. Gehard glas (ook wel getemperd glas) is mechanisch sterker dan gewoon glas en breekt bij beschadiging in kleine, minder scherpe brokjes — vergelijkbaar met autoruiten. In de laboratoriumcontext wordt de term gehard echter zelden gebruikt; men spreekt eerder van DURAN Super Duty-uitvoeringen, die een verstevigde rand en verhoogde schokbestendigheid hebben voor intensief gebruik. Dit is niet hetzelfde als bouwkundig veiligheidsglas. Standaard laboratoriumglas breekt bij val of thermische schok in scherpe splinters — draag daarom altijd een labjas en handschoenen bij het werken met glaswerk.
In hematologische laboratoria worden specifieke glasartikelen ingezet voor bloedonderzoek: objectglaasjes en dekglaasjes voor microscopisch bloeduitstrijkonderzoek, capillairen (haematocriettijzen) voor het bepalen van het hematocrietgetal, en reageerbuizen voor het verwerken van bloedmonsters. Veel van deze artikelen zijn tegenwoordig ook verkrijgbaar in kunststof, maar glas blijft de standaard voor microscopische toepassingen vanwege de optische helderheid en krasbestendigheid.
De Nederlandstalige namen van de meest gebruikte chemische glasartikelen zijn: bekerglas, erlenmeyer (kegelvormige kolf), maatkolf, maatcilinder, buret, pipet, reageerbuisje, petrischaal, koeler (refluxkoeler), destillatiekolf, rondbodemkolf, scheitrechter, desiccator, trechter, filtreerfles, gaswasfles en kristalliseerschaal. In de praktijk worden ook Engelstalige termen zoals beaker, flask en burette regelmatig gebruikt, ook in Nederlandstalige laboratoriumomgevingen.
De tien meest voorkomende glasartikelen in een standaard laboratorium zijn: bekerglas, erlenmeyer, maatkolf, maatcilinder, reageerbuisje, petrischaal, pipet, buret, trechter en refluxkoeler. Samen vormen zij de ruggengraat van vrijwel elke laboratoriumopstelling, van basisonderwijs tot professioneel onderzoek.
De chemie kent een onderverdeling naar functie. Voor meten en doseren: maatkolven, maatcilinders, buretten, pipetten en volumetrische glasartikelen. Voor reageren en verwarmen: bekerglazen, erlenmeyers, rondbodemkolven en reageerbuizen. Voor scheiden en zuiveren: scheitrechters, destillatiebruggen, koelers en filtreeropstellingen. Voor opslaan: laboratoriumflessen, ampullen en reagensflessen. In de organische chemie komt daar nog het slijpstukglaswerk bij, waarbij alle verbindingen via genormeerde conische slepen luchtdicht aansluiten.
Deze vraag is hierboven al uitgebreid beantwoord — blader even terug naar het onderdeel “Wat zijn de vier belangrijkste soorten glaswerk?” voor een overzicht van bekerglas, erlenmeyer, maatkolf en maatcilinder.
In de organische chemie staan synthese, scheiding en zuivering centraal. Daarvoor zijn de volgende glasartikelen onmisbaar: rondbodemkolven (voor verwarmingsopstellingen), refluxkoelers, destillatiebruggen en -kolven, Vigreuxkolommen voor gefractioneerde destillatie, scheitrechters (voor vloeistof-vloeistofextractie), erlenmeyers en bekerglazen. Kolfjes met geslepen glasverbindingen (normaalslijpstuk) zijn in de organische chemie standaard, omdat ze lucht- en dampdicht te sluiten zijn. DURAN borosilicaatglas is hiervoor bijzonder geschikt vanwege de hoge chemische bestendigheid tegen organische oplosmiddelen en zuren.
In een laboratoriumcontext worden de termen glaswerk, laboratoriumglas en glasapparatuur door elkaar gebruikt. In het Engels spreekt men van glassware of laboratory glass. Voor volumetrische instrumenten (pipetten, buretten, maatkolven) gebruikt men ook wel de term volumetrisch glaswerk of simpelweg meetglas (hoewel dat laatste in de volksmond ook specifiek voor een maatcilinder wordt gebruikt).
De meest bekende merken laboratoriumglaswerk in Europa zijn:
In ons assortiment werken wij primair met DURAN glaswerk voor de beste prijs-kwaliteitverhouding. Bekijk ons glaswerk-assortiment voor een volledig overzicht.
Disclaimer: De informatie in dit artikel is bedoeld als algemene technische toelichting. Canidae Seal B.V. / Labvakhandel.nl aanvaardt geen aansprakelijkheid voor de toepassing van deze informatie in specifieke analytische, klinische of industriële situaties. Raadpleeg voor uw eigen toepassing altijd de geldende normen, vakliteratuur en de documentatie van fabrikant en apparatuur.
Inloggen
Wachtwoord vergeten
Account aanmaken
Uw winkelwagen is leeg.
