De MAC-waarde is de concentratie van een gevaarlijke stof in de lucht op de werkplek die een werknemer mag inademen zonder dat daar gezondheidsschade van wordt verwacht. De term is in Nederland sinds 2007 officieel vervangen door het begrip grenswaarde, maar wordt in laboratoria, op veiligheidsinformatiebladen en in de dagelijkse praktijk nog volop gebruikt. Dit artikel legt uit wat een MAC-waarde is, welke soorten grenswaarden er bestaan, hoe u een blootstelling berekent en toetst, en welke waarden gelden voor stoffen als formaldehyde, benzeen, kooldioxide en zwavelwaterstof. De keuze van een masker op basis van de grenswaarde staat in adembescherming in het laboratorium; de plaats van de grenswaarde in het veiligheidsinformatieblad in het veiligheidsinformatieblad (VIB).
Een MAC-waarde is de maximaal aanvaarde concentratie van een gas, damp, nevel of stof in de lucht op de werkplek. Zolang de blootstelling onder die concentratie blijft, wordt bij een gezonde volwassen werknemer geen schade aan de gezondheid verwacht, ook niet bij blootstelling gedurende een heel arbeidsleven. De waarde geldt voor inademing en is in de regel een gemiddelde over een werkdag van acht uur.
MAC staat voor maximaal aanvaarde concentratie. De afkorting komt uit het Engels, waar zij oorspronkelijk voor maximum allowable concentration stond. In de arbeidshygiëne en toxicologie heeft MAC alleen deze betekenis. Buiten het laboratorium wordt dezelfde afkorting ook gebruikt voor een computermerk en voor het MAC-adres van netwerkapparatuur; die betekenissen hebben niets met gevaarlijke stoffen te maken.
De MAC-waarde is een toetssteen. U vergelijkt de concentratie die een medewerker werkelijk inademt met de waarde die voor de stof is vastgesteld. Ligt de blootstelling eronder, dan is de medewerker in de regel voldoende beschermd. Ligt zij erboven, dan is de werksituatie niet veilig en moet de werkgever de concentratie verlagen. De MAC-waarde is dus geen eigenschap van de stof zoals het kookpunt, maar een afgesproken grens die op toxicologisch onderzoek berust.
MAC-waarden zijn de gezamenlijke grenswaarden voor stoffen in de werkpleklucht. Tot 2007 publiceerde de overheid ze in de Nationale MAC-lijst, die bijna duizend stoffen omvatte. Er bestaan waarden voor gassen (zoals ammoniak), dampen van vloeistoffen (zoals aceton en tolueen), nevels (zoals zwavelzuurnevel) en vaste deeltjes (zoals houtstof en kwartsstof). Voor deeltjes wordt vaak onderscheid gemaakt tussen de inhaleerbare fractie, die in neus en keel terechtkomt, en de respirabele fractie, die tot in de longblaasjes doordringt.
Formeel niet. Op 1 januari 2007 is het stelsel van bestuurlijke MAC-waarden afgeschaft en vervangen door het grenswaardenstelsel. De officiële term is sindsdien grenswaarde. In de praktijk worden beide woorden door elkaar gebruikt en bedoelt men met MAC-waarde meestal de grenswaarde als tijdgewogen gemiddelde over acht uur. Op oudere veiligheidsinformatiebladen, in lesmateriaal en in Belgische en Duitse documentatie komt u de term MAC of MAK nog regelmatig tegen.
De grenswaarde van een gevaarlijke stof is de concentratie in de lucht van de ademzone van een werknemer die niet mag worden overschreden, gemiddeld over een vastgestelde periode. Het Arbobesluit verplicht de werkgever om de blootstelling te beoordelen en aan de grenswaarde te toetsen. Het Arboportaal beschrijft het stelsel zo: onder de grenswaarde zijn werknemers in de regel voldoende beschermd, daarboven is het werk niet veilig en moet de concentratie omlaag.
Een wettelijke grenswaarde, ook publieke grenswaarde genoemd, is door de overheid vastgesteld en staat in bijlage XIII van de Arbeidsomstandighedenregeling. Een private grenswaarde stelt de werkgever zelf vast voor een stof waarvoor geen wettelijke waarde bestaat. Bij de stelselwijziging van 2007 zijn van de bijna duizend MAC-waarden ongeveer 120 omgezet in wettelijke grenswaarden, aangevuld met ongeveer 50 waarden voor kankerverwekkende stoffen. Voor alle andere stoffen ligt de verantwoordelijkheid bij de werkgever.
De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid stelt de wettelijke grenswaarden vast. De Gezondheidsraad adviseert over de concentratie die gezondheidskundig verantwoord is. De Sociaal-Economische Raad (SER) beoordeelt vervolgens of die waarde in bedrijven technisch en economisch haalbaar is en beheert de databank met grenswaarden voor stoffen op de werkplek. Een deel van de waarden komt uit Europese richtlijnen: indicatieve grenswaarden die lidstaten moeten overnemen of onderbouwd mogen aanpassen, en bindende grenswaarden voor onder meer kankerverwekkende stoffen, waar een lidstaat alleen strenger mag zijn.
Dan stelt u als werkgever zelf een private grenswaarde vast of legt u een aantoonbaar veilige werkwijze vast. Het RIVM noemt een voorkeursvolgorde van bronnen: eerst gezondheidskundige advieswaarden van de Gezondheidsraad en van de Europese wetenschappelijke comités, daarna grenswaarden uit andere landen, dan de DNEL (Derived No-Effect Level) die de fabrikant onder REACH heeft afgeleid en die in rubriek 8.1 van het veiligheidsinformatieblad staat. Is er helemaal niets beschikbaar, dan leidt u een voorlopige waarde af uit de gevaarsindeling van de stof. Alleen gezondheidskundige argumenten mogen de keuze bepalen. De onderbouwing legt u vast in de RI&E van het laboratorium.
Elk land heeft een eigen naam en een eigen lijst. De getallen kunnen per land verschillen, omdat de onderliggende studies, de veiligheidsmarges en de haalbaarheidstoets niet gelijk zijn. Op een veiligheidsinformatieblad van een buitenlandse fabrikant ziet u daarom vaak meerdere waarden naast elkaar.
Omdat de concentratie op een werkdag schommelt en stoffen op verschillende manieren schade veroorzaken, bestaan er grenswaarden voor verschillende tijdsduren. De drie vormen zijn het tijdgewogen gemiddelde over acht uur, het tijdgewogen gemiddelde over vijftien minuten en de plafondwaarde. Daarnaast kan een stof een H-notatie hebben.
De TGG-8 uur is het tijdgewogen gemiddelde van de concentratie over een werkdag van acht uur. Het is de meest gebruikte grenswaarde en beschermt tegen effecten van langdurige, herhaalde blootstelling. Korte perioden boven het getal zijn toegestaan als lagere concentraties op andere momenten dat compenseren, zolang het gemiddelde over acht uur onder de grenswaarde blijft en de overschrijding zelf geen schade veroorzaakt.
De TGG-15 minuten is het tijdgewogen gemiddelde over een kwartier. Deze waarde is vastgesteld voor stoffen die al bij korte blootstelling acute effecten geven, zoals irritatie van ogen en luchtwegen of bedwelming. Zij begrenst de pieken die binnen de TGG-8 uur nog zouden passen. De oudere aanduiding hiervoor is MAC-15 of MAC-TGG 15 min; internationaal heet dit de STEL (Short Term Exposure Limit).
Een plafondwaarde, ook ceiling of MAC-C genoemd, is een concentratie die op geen enkel moment mag worden overschreden, ook niet gedurende enkele seconden. Zij geldt voor stoffen met een snel intredend, ernstig effect. Omdat een momentane concentratie lastig te meten is, wordt een plafondwaarde in de praktijk soms omgerekend naar een tijdgewogen gemiddelde over vijftien of dertig minuten.
Een H achter de grenswaarde betekent dat de stof relatief gemakkelijk via de huid in het lichaam wordt opgenomen. De grenswaarde zelf geldt alleen voor inademing; voor huidopname zijn geen wettelijke grenswaarden vastgesteld. Bij een stof met H-notatie, zoals methanol of benzeen, zegt een luchtmeting dus niet alles over de totale opname. Huidcontact moet apart worden voorkomen met geschikte handschoenen en kleding; zie persoonlijke bescherming in het laboratorium.
Een MAC-waarde wordt uitgedrukt in milligram per kubieke meter lucht (mg/m³) of in ppm (parts per million, volumedelen per miljoen). De wettelijke grenswaarden in Nederland staan in mg/m³. Voor gassen en dampen wordt daarnaast vaak de waarde in ppm gegeven. Voor vaste deeltjes, nevels en vezels is ppm niet bruikbaar; daar geldt alleen mg/m³ of, bij vezels, het aantal vezels per kubieke centimeter. De achtergrond van de eenheid staat in ppm, ppb en massa- en volumepercentage.
Voor een gas of damp bij 20 °C en 101,3 kPa geldt:
concentratie in mg/m³ = concentratie in ppm × molaire massa (g/mol) / 24,06
Het getal 24,06 is het molaire volume in liter per mol bij 20 °C. Bij 25 °C, de temperatuur die in Amerikaanse bronnen gebruikelijk is, wordt dit 24,45. Voorbeeld: tolueen heeft een molaire massa van 92,14 g/mol. Een concentratie van 40 ppm komt overeen met 40 × 92,14 / 24,06 = 153 mg/m³. Omgekeerd is 150 mg/m³ gelijk aan 150 × 24,06 / 92,14 = 39 ppm. De molaire massa van een stof bepaalt u met de uitleg in molaire massa berekenen.
De MAC-waarde zelf berekent u niet: die is vastgesteld en zoekt u op. Wat u wel berekent, is de blootstelling die u ermee vergelijkt. Meestal is dat het tijdgewogen gemiddelde over de werkdag. Bij meerdere stoffen tegelijk of bij een afwijkende werktijd komt daar een correctie bij.
Vermenigvuldig voor elke taak de concentratie met de duur, tel de uitkomsten op en deel door acht uur:
TGG-8 uur = (c1 × t1 + c2 × t2 + … + cn × tn) / 8
Hierin is c de concentratie tijdens een taak en t de duur van die taak in uren. Tijd zonder blootstelling telt mee met concentratie nul. Voorbeeld: een analist werkt twee uur met tolueen bij 300 mg/m³, daarna vier uur bij 100 mg/m³ en twee uur zonder blootstelling. De TGG-8 uur is (300 × 2 + 100 × 4 + 0 × 2) / 8 = 125 mg/m³. Dat ligt onder de grenswaarde van 150 mg/m³. De twee uur bij 300 mg/m³ moeten daarnaast aan de TGG-15 minuten van 384 mg/m³ worden getoetst; ook daar blijft de blootstelling onder.
Stoffen met een vergelijkbaar effect op hetzelfde orgaan worden bij elkaar opgeteld. Deel voor elke stof de gemeten concentratie door de eigen grenswaarde en tel de breuken op. De som moet kleiner zijn dan 1:
c1 / GW1 + c2 / GW2 + … < 1
Voorbeeld: bij het spoelen van glaswerk wordt 600 mg/m³ aceton gemeten (grenswaarde 1210 mg/m³) en 90 mg/m³ tolueen (grenswaarde 150 mg/m³). De som is 600 / 1210 + 90 / 150 = 0,50 + 0,60 = 1,10. Elke stof afzonderlijk blijft onder de eigen grenswaarde, maar de combinatie is te hoog, omdat beide oplosmiddelen op het zenuwstelsel werken.
De TGG-8 uur gaat uit van acht uur blootstelling en zestien uur herstel. Bij diensten van tien of twaalf uur is de blootstelling langer en de hersteltijd korter. Een veelgebruikte correctie is het model van Brief en Scala: de grenswaarde wordt vermenigvuldigd met (8 / h) × (24 − h) / 16, waarin h het aantal gewerkte uren per dag is. Bij een dienst van twaalf uur is de factor 0,5 en halveert de toelaatbare concentratie dus. De keuze voor een correctiemodel legt u vast in de blootstellingsbeoordeling.
Voor de meeste stoffen bestaat een drempel waaronder geen effect optreedt. Toxicologen bepalen uit onderzoek bij mensen of proefdieren de hoogste concentratie zonder nadelig effect en delen die door veiligheidsfactoren voor verschillen tussen dier en mens en tussen mensen onderling. Voor kankerverwekkende stoffen zonder drempel werkt dat niet. Daar berekent de Gezondheidsraad welke concentratie hoort bij een bepaald extra risico op kanker. In Nederland geldt een streefrisico van 4 op 100.000 bij veertig jaar beroepsmatige blootstelling en een verbodsrisico dat honderd keer hoger ligt, 4 op 1.000. Het verbodsrisico mag nooit worden overschreden.
De tabel geeft de Nederlandse wettelijke grenswaarden van een aantal stoffen die in laboratoria en schoollokalen voorkomen, naar de stand van november 2026. De waarden in ppm zijn afgerond en berekend bij 20 °C. Grenswaarden worden regelmatig herzien; controleer voor uw eigen beoordeling altijd de actuele waarde in de databank van de SER of in bijlage XIII van de Arbeidsomstandighedenregeling.
De wettelijke grenswaarde voor formaldehyde op de werkplek is 0,15 mg/m³ als gemiddelde over acht uur en 0,5 mg/m³ als gemiddelde over vijftien minuten. Formaldehyde is ingedeeld als kankerverwekkend (categorie 1B) en als huidsensibiliserend. In het laboratorium komt het vooral voor als formaline bij het fixeren van weefsel en preparaten. Open handelingen met formaline horen in een zuurkast of boven een afgezogen werkblad. Meer over de indeling staat in CMR-stoffen.
Dat hangt af van de situatie. Op de werkplek geldt de wettelijke grenswaarde van 0,15 mg/m³ over acht uur. Voor de binnenlucht in woningen, scholen en kantoren hanteert de Wereldgezondheidsorganisatie een richtwaarde van 0,1 mg/m³ als gemiddelde over dertig minuten. Die richtwaarde is bedoeld voor de hele bevolking, dus ook voor kinderen en mensen met gevoelige luchtwegen, en ligt daarom lager dan de werkplekwaarde.
Langdurige inademing van formaldehyde wordt in verband gebracht met kanker van de neus-keelholte (nasofarynxcarcinoom). Het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC) heeft formaldehyde ingedeeld in groep 1, kankerverwekkend voor de mens, en noemt daarnaast een verband met leukemie. Het risico hangt samen met hoge en langdurige blootstelling, zoals die vroeger in de industrie en in pathologielaboratoria voorkwam.
Formaldehyde in huis komt vooral uit plaatmateriaal met formaldehydehoudende lijm, zoals spaanplaat en MDF, en uit sommige lakken, textiel en tabaksrook. De afgifte neemt in de loop van maanden tot jaren af en is hoger bij warm en vochtig weer. Goed ventileren is de belangrijkste maatregel. Verder helpt het om de bron weg te nemen of af te dichten en om bij aankoop te kiezen voor plaatmateriaal met een lage emissieklasse. Dit is een vraag over het binnenmilieu; de werkplekgrenswaarde is daarvoor niet de maatstaf.
De wettelijke grenswaarde voor benzeen is 0,66 mg/m³ (0,2 ppm) als gemiddelde over acht uur, met H-notatie. Deze waarde geldt sinds 5 april 2026 en volgt uit de Europese richtlijn voor kankerverwekkende stoffen; daarvoor was de Nederlandse grenswaarde 0,7 mg/m³. Een grenswaarde voor vijftien minuten is niet vastgesteld. Omdat benzeen kankerverwekkend is, geldt bovendien dat de blootstelling ook onder de grenswaarde zo laag mogelijk moet zijn.
Benzeen is een kankerverwekkende stof van categorie 1A. Langdurige blootstelling tast het beenmerg aan en kan leukemie veroorzaken. Bij hoge concentraties werkt de damp bovendien bedwelmend. Benzeen heeft een zoete, aromatische geur die aan benzine doet denken; benzine bevat zelf ook een klein aandeel benzeen. De geur wordt pas waargenomen bij concentraties van enkele ppm, ruim boven de grenswaarde. Ruiken is dus geen waarschuwing. In het laboratorium wordt benzeen waar mogelijk vervangen, bijvoorbeeld door tolueen of cyclohexaan.
De wettelijke grenswaarde voor kooldioxide is 9000 mg/m³ als gemiddelde over acht uur. Dat komt overeen met ongeveer 5000 ppm, ofwel 0,5 volumeprocent. Een Nederlandse grenswaarde voor vijftien minuten is niet vastgesteld. In het laboratorium kan de concentratie oplopen bij het werken met droogijs, bij CO₂-incubatoren en bij lekkage van gasflessen in een kleine, slecht geventileerde ruimte. Zie werken met gasflessen in het laboratorium.
Boven 5000 ppm wordt de werkplekgrenswaarde overschreden. Vanaf ongeveer 30.000 ppm (3 procent) treden versnelde ademhaling, hoofdpijn en duizeligheid op. Rond 40.000 ppm (4 procent) ligt de concentratie die als direct gevaarlijk voor leven en gezondheid wordt beschouwd. Boven 10 procent volgt binnen korte tijd bewusteloosheid. Kooldioxide is zwaarder dan lucht, kleurloos en reukloos, en hoopt zich op in putten, kelders en koelcellen.
De buitenlucht bevat ruim 420 ppm kooldioxide. Binnen geldt een concentratie onder ongeveer 800 ppm als goed en tot 1200 ppm als aanvaardbaar. Deze getallen zeggen iets over de ventilatie, niet over giftigheid: kooldioxide dient hier als indicator voor de hoeveelheid uitgeademde lucht in een ruimte. Zij staan los van de werkplekgrenswaarde van 5000 ppm.
In huis streeft u naar een waarde onder 800 ppm; boven 1200 ppm is de ventilatie onvoldoende. U verlaagt de concentratie door te ventileren: roosters open, mechanische ventilatie op een hogere stand, of ramen tegenover elkaar kort openzetten. Een CO₂-meter laat zien of dat voldoende is. Hetzelfde geldt voor klaslokalen en practicumlokalen, waar de concentratie met een volle klas snel oploopt.
De Nederlandse wettelijke grenswaarde voor zwavelwaterstof is 2,3 mg/m³ als gemiddelde over acht uur, wat overeenkomt met 1,6 ppm. De Europese indicatieve grenswaarde ligt hoger: 7 mg/m³ (5 ppm) over acht uur en 14 mg/m³ (10 ppm) over vijftien minuten. Nederland volgt het strengere advies van de Gezondheidsraad. In het onderwijs komt zwavelwaterstof vrij bij proeven met het toestel van Kipp; die proeven horen in de zuurkast.
In Nederland geldt voor zwavelwaterstof alleen een wettelijke grenswaarde over acht uur: 2,3 mg/m³ (1,6 ppm). Een wettelijke waarde voor vijftien minuten is er niet. Bedrijven in sectoren waar hoge pieken kunnen optreden, zoals mestverwerking, riolering en de procesindustrie, leggen in hun eigen veiligheidsregels vaak aanvullende alarmwaarden voor draagbare gasdetectie vast.
Zwavelwaterstof is bij 100 ppm direct gevaarlijk voor leven en gezondheid. Bij 500 tot 700 ppm treden binnen enkele minuten bewusteloosheid en ademstilstand op, en concentraties rond 1000 ppm zijn na enkele ademteugen dodelijk. De geur van rotte eieren is al ver onder 1 ppm waarneembaar, maar vanaf ongeveer 100 ppm raakt de reukzenuw verlamd en ruikt men het gas niet meer. Juist bij gevaarlijke concentraties ontbreekt dus de waarschuwing.
De blootstelling wordt gemeten in de ademzone van de medewerker, dus dicht bij neus en mond, en niet op een vaste plek in de ruimte. Er zijn vier gangbare manieren:
In plaats van meten mag de blootstelling in veel gevallen ook worden geschat met een gevalideerd rekenmodel. Bij stoffen met H-notatie kan biologische monitoring, de meting van de stof of een afbraakproduct in urine of bloed, de totale opname zichtbaar maken. Voor de opzet van een meetplan gelden dezelfde principes als voor andere bemonstering; zie monsterneming en bemonstering.
Eén meting onder de grenswaarde is geen bewijs dat de situatie veilig is, omdat de blootstelling van dag tot dag sterk varieert. De norm NEN-EN 689 beschrijft daarom een toetsing voor een groep medewerkers met vergelijkbare blootstelling. Bij drie metingen moeten alle uitkomsten onder 10 procent van de grenswaarde liggen, bij vier metingen onder 15 procent en bij vijf metingen onder 20 procent. Lukt dat niet, dan zijn ten minste zes metingen nodig en volgt een statistische toets op de kans dat de grenswaarde wordt overschreden. Bij de beoordeling telt ook de meetonzekerheid van de gebruikte methode mee.
Nee. De geurdrempel van een stof heeft geen vast verband met de grenswaarde. Ammoniak ruikt u ruim onder de grenswaarde, benzeen pas ver erboven, en kooldioxide en koolmonoxide ruikt u helemaal niet. Bij zwavelwaterstof verdwijnt de geur juist bij hoge concentraties. Bovendien treedt gewenning op. Een geur is een reden om de situatie te onderzoeken, maar het ontbreken van geur zegt niets over de veiligheid.
Dan moet de blootstelling omlaag, in de vaste volgorde van de arbeidshygiënische strategie:
De maatregelen en de termijn waarbinnen ze worden uitgevoerd komen in het plan van aanpak bij de RI&E. Na invoering wordt de blootstelling opnieuw beoordeeld.
Voor kankerverwekkende en mutagene stoffen zonder drempelwaarde bestaat geen concentratie waaronder het risico nul is. De grenswaarde is daar een maximum, geen veilig niveau. De werkgever moet de stof vervangen als dat technisch uitvoerbaar is en anders de blootstelling zo ver mogelijk onder de grenswaarde brengen. Ook moet een register worden bijgehouden van de medewerkers die met deze stoffen werken. De uitwerking staat in het artikel over CMR-stoffen.
De eerste vindplaats is rubriek 8.1 van het veiligheidsinformatieblad, waar de leverancier de grenswaarden en de DNEL vermeldt. Controleer die waarde altijd tegen een officiële bron, want veiligheidsinformatiebladen lopen soms achter of noemen alleen buitenlandse waarden. De wettelijke grenswaarden staan in bijlage XIII van de Arbeidsomstandighedenregeling en zijn doorzoekbaar in de databank van de SER. Algemene informatie over het werken met gevaarlijke stoffen geeft het Arboportaal; gegevens over de indeling van een stof vindt u bij het Europees Agentschap voor chemische stoffen (ECHA). Het toezicht ligt bij de Nederlandse Arbeidsinspectie.
Ja. Docenten en technisch onderwijsassistenten zijn werknemers, en leerlingen en studenten worden voor de Arbowet met werknemers gelijkgesteld zodra zij practicum doen. De school beoordeelt de blootstelling bij proeven waarbij dampen of gassen vrijkomen en kiest waar nodig voor een zuurkast, kleinere hoeveelheden of een andere proef. Praktische uitwerking staat in veilig werken in het scheikundelokaal.
Een grenswaarde zegt hoeveel van een stof in de lucht mag zitten. Of een stof gevaarlijk is, en op welke manier, volgt uit de indeling en etikettering. De onderstaande vragen komen in dat verband vaak terug.
Een stof geldt als gevaarlijk wanneer zij volgens de Europese CLP-verordening in een of meer gevarenklassen is ingedeeld: fysische gevaren zoals ontvlambaarheid, gezondheidsgevaren zoals giftigheid of kankerverwekkendheid, of milieugevaren. Voor de Arbowet is de definitie ruimer: ook stoffen die zonder indeling een risico vormen door de manier waarop ze vrijkomen, zoals houtstof, lasrook en dieselmotoremissie, zijn gevaarlijke stoffen. De indeling en de pictogrammen worden uitgelegd in CLP-etikettering van gevaarlijke stoffen.
Gevaarlijke stoffen komen in drie verschijningsvormen voor: als gas of damp, als vloeistof (ook in de vorm van nevel) en als vaste stof (stof, rook en vezels). De vorm bepaalt hoe de stof zich verspreidt en hoe u de blootstelling meet. Daarnaast zijn er drie routes waarlangs een stof het lichaam binnenkomt: via de luchtwegen, via de huid en via de mond. De MAC-waarde heeft alleen betrekking op de eerste route.
Een kankerverwekkende of carcinogene stof is een stof die kanker kan veroorzaken of de kans erop vergroot. In de CLP-indeling zijn dat de categorieën 1A (bewezen bij de mens), 1B (aangetoond bij proefdieren) en 2 (verdacht). Stoffen van categorie 1A en 1B herkent u aan de gevarenaanduiding H350. Voorbeelden uit dit artikel zijn benzeen en formaldehyde.
Dat hangt af van wat u onder gevaarlijk verstaat. Gemeten naar acute giftigheid is botulinetoxine de giftigste bekende stof: enkele nanogrammen per kilogram lichaamsgewicht zijn al dodelijk. Voor de dagelijkse praktijk is die rangorde weinig zinvol. Het risico van een stof wordt bepaald door de giftigheid en de blootstelling samen. Een matig giftig oplosmiddel dat dagelijks open wordt gebruikt, kan meer gezondheidsschade veroorzaken dan een zeer giftige stof die alleen in een gesloten systeem voorkomt. De grenswaarde is het instrument om dat risico te beoordelen.
Dit zijn twee verschillende indelingen. De negen gevaarsymbolen zijn de GHS-pictogrammen op het etiket: ontplofbaar, ontvlambaar, oxiderend, gas onder druk, corrosief, acuut giftig, schadelijk of irriterend, gevaar voor de gezondheid op lange termijn en gevaarlijk voor het milieu. De negen klassen horen bij het vervoer over de weg (ADR): ontplofbare stoffen, gassen, brandbare vloeistoffen, brandbare vaste stoffen, oxiderende stoffen en peroxiden, giftige en infectueuze stoffen, radioactieve stoffen, bijtende stoffen en diverse gevaarlijke stoffen. Geen van beide indelingen zegt iets over de hoogte van de grenswaarde.
Stoffen die met elkaar kunnen reageren, worden gescheiden opgeslagen. De bekendste combinaties zijn zuren en basen, oxiderende stoffen en brandbare stoffen, en zuren en stoffen waaruit een giftig gas vrijkomt, zoals cyaniden, sulfiden en chloorbleekloog. Bij een verkeerde combinatie kan in korte tijd een concentratie ontstaan die ver boven de grenswaarde ligt. De regels voor gescheiden opslag staan in PGS 15: opslag van gevaarlijke stoffen.
Er is geen afzonderlijke ADR 2026. Het ADR, het Europese verdrag voor het wegvervoer van gevaarlijke stoffen, wordt elke twee jaar herzien. In 2026 geldt de editie ADR 2025; de volgende editie is ADR 2027. Het ADR gaat over verpakking, etikettering en vervoer en staat los van de grenswaarden voor de werkplek. De inhoud wordt behandeld in ADR: vervoer van gevaarlijke stoffen.
Een chauffeur heeft een ADR-vakbekwaamheidscertificaat nodig wanneer het vervoer niet onder een vrijstelling valt. De belangrijkste vrijstellingen zijn die voor gelimiteerde hoeveelheden, voor vrijgestelde hoeveelheden en de 1000-puntenregeling.
Dieselolie valt in transportcategorie 3 van de 1000-puntenregeling. In goedgekeurde verpakkingen mag tot 1000 liter per transporteenheid worden vervoerd met vrijstelling van de meeste ADR-voorschriften. Voor vervoer in tanks en voor particulier vervoer gelden andere regels.
Voor het beheersen van blootstelling aan gevaarlijke stoffen vindt u bij Labvakhandel adembescherming, handbescherming, veiligheidsbrillen en chemische binders voor het opnemen van gemorste vloeistoffen. Neem contact op voor advies bij de keuze van de juiste beschermingsmiddelen voor uw laboratorium of practicumlokaal.
Geschreven door Labvakhandel, specialist in laboratoriumbenodigdheden voor bedrijven en instellingen.
Disclaimer: De informatie in dit artikel is bedoeld als algemene technische en regulatoire toelichting. Grenswaarden worden regelmatig herzien; de genoemde waarden geven de stand op het moment van schrijven weer. Canidae Seal B.V. / Labvakhandel.nl aanvaardt geen aansprakelijkheid voor de toepassing van deze informatie in specifieke situaties. Raadpleeg voor uw eigen toepassing altijd de geldende wet- en regelgeving, het actuele veiligheidsinformatieblad en de uitvoerende autoriteiten of toezichthouders (zoals de Nederlandse Arbeidsinspectie, de SER, het RIVM of ECHA).
Inloggen
Wachtwoord vergeten
Account aanmaken
Uw winkelwagen is leeg.
