GL-schroefdraad volgens DIN 168

De schroefdraad op laboratoriumflessen is een onopvallende maar uiterst belangrijke standaard. Dat een dop van merk A past op een fles van merk B is geen toeval, maar het gevolg van strikte naleving van DIN 168, de norm voor de zogenaamde GL-schroefdraad. Dit artikel geeft een complete uitleg van het GL-systeem, alle gangbare maten, plus de verwante systemen zoals S40, GLS80 en VersaCap.

Voor een algemeen overzicht van laboratoriumglaswerk, zie laboratorium glaswerk. Voor de verschillen met slijpstukverbindingen: NS-slijpstukken.

Wat betekent "GL"?

De afkorting GL staat voor het Duitse Gewinde-Labor — oftewel "schroefdraad-laboratorium". Het getal achter GL geeft de nominale buitendiameter van de schroefdraad in millimeter. GL 45 betekent dus een schroefdraad met een buitendiameter van 45 mm, GL 25 een schroefdraad van 25 mm.

De norm DIN 168 dateert oorspronkelijk uit 1949 en is sindsdien meerdere malen herzien. De internationale variant is ISO 4796. Voor primaire farmaceutische verpakkingen geldt aanvullend ISO 8362. De meeste laboratoriumflessen die u in de catalogus tegenkomt voldoen aan DIN 168 of het equivalente DIN EN ISO 4796.

De gangbare GL-maten

Voor regulier laboratoriumglaswerk komen de volgende GL-maten voor:

De meest voorkomende maat is veruit GL 45. Vrijwel elke DURAN-, Schott-, PYREX- of SIMAX-fles van 100 ml tot 5 liter heeft deze halsmaat. Doppen, ringen, slangverbindingen en accessoires voor GL 45 zijn breed verkrijgbaar bij alle laboratoriumleveranciers.

Halsmaten voor grote flessen: S en GLS

Voor flessen groter dan 5 liter wordt GL 45 te smal om praktisch in en uit te schenken. Daarvoor bestaan twee bredere systemen:

• S40 — halsmaat voor flessen van 10 liter en groter, met een buitendiameter van 40 mm. Vooral gebruikt voor jerrycans en grotere voorraadflessen.
• GLS80 — brede hals van 80 mm voor flessen waarin men met een lepel of spatel moet kunnen werken (voor poedervormige inhoud) of waar grotere objecten in en uit moeten kunnen (bijvoorbeeld kolommen, sondes). DURAN en SIMAX voeren GLS80-flessen tot 10 liter.

GLS80 is geen oorspronkelijke DIN-norm, maar een aanvullende fabrikantensspecificatie die wel breed geaccepteerd is. Doppen en accessoires voor GLS80 zijn standaard verkrijgbaar.

VersaCap en andere alternatieven

Naast de klassieke GL-aansluitingen bestaan moderne alternatieven met geintegreerde aansluitingen voor slangen en sensoren:

• VersaCap — een schroefdop met meerdere geintegreerde poorten voor slangen, ontluchting en sensoren. Past op standaard GL 45-flessen. Veel gebruikt in HPLC-mobiele-fase-flessen en bioprocesopstellingen.
• OmniLok en SafeCap — vergelijkbare systemen van verschillende fabrikanten.
• Schroefdoppen met spiraalbeveiliging — voor kindveilige toepassingen of bij vervoer.

Het voordeel van deze systemen is dat de basisfles standaard GL-aansluiting heeft; alleen de dop is gespecialiseerd. Dit maakt het mogelijk om dezelfde fles tussen routine-opslag en complexe opstellingen te wisselen.

Doppen en afdichtingen

De dop op een GL-schroefdraad is doorgaans van kunststof, meestal PP, PE of PBT. De kleuren zijn niet genormeerd maar volgen wel een onuitgesproken conventie:

• Blauw — algemeen gebruik, standaard PP, autoclaveerbaar tot 140 °C.
• Rood — PBT (polybutyleentereftalaat), bestand tot 180 °C, herkenbaar omdat ze hoger temperatuurbestendig zijn dan blauwe PP-doppen.
• Geel — PP, voor specifieke chemische toepassingen of als visuele markering.
• Zwart — lichtdicht, voor lichtgevoelige stoffen.
• Wit — meestal PP, identiek aan blauw maar in andere kleur.

Tussen de dop en de flesopening bevindt zich een afdichtingsring (inlegring) van EPDM, PTFE, silicone of FFKM (Kalrez). De keuze hangt af van het medium:

Voor het bepalen van de juiste afdichtring bij een specifiek medium kunt u terecht bij onze chemische compatibiliteitstool, waarin elastomeren en kunststoffen tegen een uitgebreid scala aan chemicaliën te vergelijken zijn.

Schroefdraad-tot-NS-adapters

Soms moet een schroefdopfles worden aangesloten op een opstelling met NS-slijpstukken. Daarvoor bestaan adapters: aan de ene kant GL-schroefdraad, aan de andere kant een mannelijk of vrouwelijk NS-slijpstuk. Veelgebruikte combinaties:

• GL 45 naar NS 24/29 of NS 29/32.
• GL 14 of GL 18 naar NS 14/23.
• Distributieadapters van GL 45 naar meerdere kleinere slangaansluitingen (bijvoorbeeld twee of drie GL 14-poorten).

Deze adapters maken het mogelijk om standaard voorraadflessen in te koppelen op destillatie-, reflux- of vacuumopstellingen zonder een speciale fles met slijpstuk te hoeven aanschaffen.

GL-schroefdraad voor farma: ISO 8362

Voor primaire farmaceutische verpakkingen (injectieflesjes, infuusflessen) geldt een aparte normreeks: ISO 8362. Deze schroefdraden hebben afwijkende afmetingen en specifieke eisen aan de hals (bijvoorbeeld voor crimp-doppen of rubberstoppen onder aluminium ringen). In het algemene laboratorium komt u deze maten niet tegen; ze zijn voorbehouden aan de farmaceutische industrie.

De gangbare farma-halsmaten zijn 13 mm, 20 mm, 28 mm en 32 mm. Voor uitgebreide informatie zie USP en farma-normering.

Praktische aandachtspunten

• Niet te strak aandraaien — een GL-dop heeft slechts lichte aandrachting nodig. Te strak aandraaien kan de afdichtingsring uit zijn vorm drukken of de dop scheuren.
• Bij autoclaveren los — draai de dop altijd een halve slag los voordat u autoclaveert. Drukopbouw in de fles kan anders glas doen barsten.
• Vervang afdichtingsringen periodiek — afdichtingen verharden en verliezen elasticiteit, vooral na herhaald autoclaveren.
• Geen GL-doppen op opstellingen onder druk — voor druktoepassingen gebruikt u speciale drukdoppen of NS-verbindingen met klemmen.
• Compatibiliteitscheck bij andere merken — theoretisch passen GL-onderdelen van alle merken op elkaar, maar in de praktijk kan de fit licht verschillen. Houd voor kritische toepassingen één merk aan.

Disclaimer: dit artikel geeft een toelichting op normen en standaarden zoals die op het moment van schrijven gangbaar zijn. Normen worden periodiek herzien en ingetrokken. Raadpleeg voor de actuele, juridisch bindende versie altijd de officiële uitgevende instantie (zoals NEN, ISO, DIN, ASTM of USP) of een geaccrediteerde adviseur. Labvakhandel.nl aanvaardt geen aansprakelijkheid voor beslissingen genomen op basis van deze informatie.